द

द

द the seventeenth consonant of Dakshini Marathi. दक्षिणी मराठी अक्षरमालाच सत्रावां व्यंजन.  

दगा n  deceit. dishonest behaviour. कपट. कपटांत वागणे. uis किराणा/मळिगे अण्खी भाजीपाला विकणार भरून दन झोकींत दगा करतात. तूकम/वजन करून द्याचांत पांच प्रतिशत (5%) पतोरी उणे अस्त. 

दगा करणे vt  to deceive others. एमारिवणे. uis नेता लोकांमधे उदंडदन दूसरांना/दूसरेंला दगा करून व॑र आलते लोकीहीं असतात. त्यंचकडे जागृतान वागाम.

दगा पावणे vi  to be deceived by others. एमात्तम होणे. uis हे काळांत जागृतांन असल तरीन अम्ही दूसरें कडे दगा पाव्हूया. 

दगाखोर n  a cheat. a fraud. लबाड मनुष. uis दगाखोर असून पैसे करून, दान-धर्म करणे महत्वाच गोष्ट नहो.

दखलपट्टी n  an alienated person. a person who is kept out. सरकिवून ठिवलते मनुष. uis म्हातारा/म्हातारी झाला व॑र लोंक-सून अणी लेंक-जामाई तेन्हाला दखलपट्टी करूनटाकतील म्हणून संदेह असाच लोक 70/75 वर्षाच वय होतां-होतां वृद्धाश्रमांत मिळाच विषीन योचना करतील. Note. from Kannada.

दटावणे vt  to intimidate. to browbeat. to admonish (in a harsh tone). दाबणे. रागांन हाक्का मारणे/शिवा देणे ; दटाविणे in sm. uis ल्हान लेंकरांना दटावलतर रडूनटाकतील. कारण, ते वेळाला अम्च घसा मोठ होणमळे तेनी भींगून जातात. तसेच, कोणतरीन त्यंच मित्र असलतर त्यंच समोर/सोमोर अवमान झालास्क त्यांस वाटेल.

 

दड-दड adv  imajery of things tumbling down or happening in a quick cascade. दड-दड. uis मझ बरोर ऑफीसांत काम करणार एकले एक दिवस पायरी उतरताना पांये चुकून दड-दड्शी पडून थोर घाव लागींगट्ले. Note. an onometopoeic word reflecting the sound it makes. 

दडपणे vt  to stuff. दबिवणे. uis गेल महिना मझ बहिणीच नातूंडे अमेरिकांतून अम्च घराला आलतम्हा खायाला धिरडे देलों. उजव॑ हाताच बोटावाटे चूर चूर करून खायनास्क धिरडे दोन हातांत धरींगून तोंडांत दडपाच पाव्हून अम्ही अग्गीन हांसलों. तिकड॑ "सब्वे" दुकानांत मिळाच थोर "सॅन्डविच" दोन हातावाटे तोंडांत दडपून दंडक झाल-ते-करतां तस खातात म्हणींगट्लों.   

 

दडपणे vt   to compress. to press down. दबिवणे. uis उंशींत आवश्यापक्षा जास्ती कापूस दडपून ठिवलते करतां मला गळाच लचक झालाहे. 

दत्त adj  adoption. दुसरेंच लेंकरांला स्वंत करून वाढिवणे. uis दत्त काढाला सरकार भरून नियम आणिवलाहेतमळे पह्यिलेस्क दत्त काढणे अत्ता तेवढ॑ सुलूभांन होईना. 

दत्त n  name of a Hindu god. Lord Dattatreya. एक हिंदू देवाच नाव. दत्तात्रेया. uis मार्गशीर्ष महिनेंत येयाच पौर्णमी दिवस दत्त-जयंतीच सण येत॑.  

दत्तन n  care. जत्तन. सांभाळ. रक्षण. uis मी बॅन्कांत कामांत अस्ताना दर दोन तीन वर्षांत मझ ट्रान्स्फ़र होत होत॑. ते वेळी अग्गीन घरच॑ सामान एक गामांतून अण्कीएक गामाला दत्तन काढींगून जाणे मोठ प्रश्न होत॑. Note. an example of inter-use of द and ज.

दत्तन n  caution. सांभाळून असणे. जत्तन. uis घरांत येऊन जुने पेपर घेणार लोकांकडे वागताना अम्ही दत्तन असाम. कां म्हणजे, तूकम/वजन करताना एमारिवाला पाह्तील. 

 

दत्तपत्र  n  adoption deed. दत्ताच प्रमाण पत्र. uis सरकाराच नियम प्रकार लेंकराला दत्त काढाच पुढे सरकाराच नियम-विभाद तय्यार करलते दत्तपत्र सही कराला पह्जे.

दत्तपुत्र n  adopted son. दत्त काढलते लोंक. uis अम्च सोयरीकांत एक दंपतीला वराड होऊन उदंड/उजंड वर्ष होऊनपणीन लेंकरे झाल नाही म्हणून अनाधाश्रमांतून एक ल्हान पोराला दत्त काढले. पंध्रा वर्ष होजोरी ते पोराला कळ्ळ॑ नाही तो एक दत्तपुत्र म्हणून. 

दत्तपुत्री n  adopted daughter. दत्त काढलते लेंक. uis दत्तपुत्राच पक्षा दत्तपुत्री असणे चोखो/चोखट म्हणून कित्येकांस अभिप्राय आहे.

दन n  people. जन. लोके ; जण in sm. uis अम्ही पंध्रा दन एक दिवसच॑ विनोदयात्राला जायाकरतां चार हदार/हज़ार रुपेला एक बस भाडेला काढलों.

 

दपा ind  a particle used as a conjunction ( with numerals etc.) to denote number of times, counts etc. दफा. दा. एक कार्य किती वेळ झालाहे हे दाखिवाला जोडाच गोष्ट. eg. एक दपा/एक दफा/एक दा (once), दोन दपा/दोन दफा/दोन दा (two times), किती दपा/किती दफा/किती दा ? (how many times ?), कित्येक दपा/कित्येक दफा/कित्येक दा (once in a while, sometimes),  गेलं दपा/गेलं दफा/गेलं दा (last time), यं दपा/यं दफा/यं दा (this time) etc.

दफा ind  a particle used as a conjunction ( with numerals etc.) to denote number of times, counts etc. दपा. दा. एक कार्य कित्ति वेळ झालाहे हे दाखिवाला जोडाच गोष्ट॑. eg. एक दफा/एक दपा/एक दा (once), दोन दफा/दोन दपा/दोन दा (two times), कित्ति दफा/कित्ति दपा/कित्ति दा ? (how many times ?), कित्येक दफा/कित्येक दपा/कित्येक दा (once in a while, sometimes),  गेलं दफा/गेलं दपा/गेलं दा (last time), यं दफा/यं दपा/यं दा (this time) etc. 

दबिवणें vt  to suppress. दडपणे ; दबविणें in sm. uis मझ ऑफीसांत काम करत होतता एकला उघड-उघड॑ पैसा गिळत होता. तला एवढ॑ धैर्य होत म्हणजे, चोरीच काम दबिवाला पणीन वाटल॑ नाही. 

दबिवणे vt  to repress. to put down by force. पुढे अथवा वर येईनास्क करणे. uis दक्षिण आफ्रिकाच श्वेत-सरकार तिकडल॑ स्थानीय नीग्रो लोकांस अनेक वर्ष अपारतैड संप्रदायांत दबिवून ठिवल्होते तरीन, नंतर नेल्सन मंडेलाच नेतृत्वांत झालते समरामळे ते नीच संप्रदाय काढूनटाकामते पडल॑.  

दबिवणे vt  to force down. to compress. to press down. चेंपून दडपणे ; दबविणे uis उंशींत आवश्यापक्षा जास्ती कापूस दबिवून ठिवलते करतां मला गळाच लचक झालाहे. 

दबिवून ठिवणे vt  to gag. बोलाला सोडनास्क करणे. uis ऑफीसांत होयाच पैसेच घोटाळा विषीन मला अग्गीन कळल म्हणून बाह्येर कोणाकडीन सांगताने म्हणून मला दबिवून ठिवलाहेत.

दबिवून ठिवणे id  to suppress facts. विषय बाहेर येईनास्क करणे. uis एक-एकदपाहीं नव॑ कक्षीच सरकार येताना जुने सरकार दबिवून ठिवलते घोटाळा अग्गीन बाह्येर काढून त्यंच व॑र सी.बी.ऐ. केस चालिवणे सर्व साधारण झालाहे.  

  

दभणा n  a packing needle used for stitching gunny or any thick cloth. गोणि अथवा जाड कापड शिवाला उपयोग कराच एक मोठ सूंई ; दाभण in sm. uis एकदफा दभणा वापरून नंतरशाला असूनदे म्हणून दत्तन काढून ठिवतोंतरीन, पुढच॑ आवश्याला कित्ती हुडकलतरीन ते मिळना.

दम n  breath. श्वास. uis दम सोडनास्क पाणीच आंत एक मिनिटाच व॑र राह्याला कोणालीन कष्ट होईल. 

दम n  guts. spirit. confidence. मनाच शक्ती. uis पाह्याला तस वाटना तरीन तजपक्षा जोर असणारांच बरोर भांडाला तला भरून दम आहे. 

दमडी n  a coin of olden times, of very small value. दंबडी. फार ल्हान मोलाच जुने कालाच एक नाण्य. 

दयनीय adj  pitiable. परिताप. दया. uis सोमालिया देशांत क्षाम येऊन लोकांस खायाला काहीं मिळनाते दयनीय अवस्था पाव्हून संयुक्त राष्ट्र त्यांस आवश्याजोक्त सहाय करत असतात.   

दया n  compassion. pity. कारुण्य. कृपा. uis ल्हान वयेंतूनच मझ लेंकीला मूकप्राणींच व॑र दया दाखिवाच स्वभाव आहे.

दया-दाक्षण्य n  a comprehensive term for compassion and politeness. कारुण्य अणी दयाशीलताच स्वभाव. uis आतंगवादी लोके थोडक पणीन दया-दाक्षण्य दाखिवनास्क ल्हान लेंकरांस पणीन क्रूरविणी मरिवूनटाकतात.    

दयालू adj  compassionate. दयावंत ; दयाळू in sm. 

    

दयावंत adj  compassionate. दयालू.

दयाशील n  compassionate disposition. दया दाखिवाच स्वभाव.

दर pref  a particle implying 'each' or 'every'. प्रति. uis काम कस बरोर करांव/कराम म्हणून तला दर वेळ सांगून पणीन प्रयोजन नाही. चूका व॑र चूक करत अस्तो. 

दरएक adj  each one. प्रत्येक. एक-एकीन. uis जेवाच पान मांडाच पुढे दरएक पानीन बरोर पाणींत पुसून ठिवाम/ठिवांव.

दरगा n  moslem place of worship. मुसलमानेंच पवित्र ठिकाण. uis बीदीच मध्य अडचण होऊन बांधलते दरगा सरकिवाम म्हणून कॉरपरेषनाच अधिकारीलोके कितिकी दपा दरगा-समतीला सांगूनपणीन अत्ता पतोरी ते तिकडेच आहे.  

दर-दर adv  imagery of being drawn or dragged roughly. बळांत/बळनीशी ओडींग्यून/होडींग्यून जायाच दाखिवाच गोष्ट. uis माखींगून आंघोळ कराला येइना म्हणून रडत होत ते लेंकराला तज माय दर-दर ओडींगून नाहणीकडे गेली.

दरबार n  royal court. राजसभा. uis विजयनगर साम्राट क्रिष्णदेवरायांच दरबारांत तेनालि रामन विदूषक म्हणून होते. 

दरबूज़ n  musk melon. एक रीतीच फळ. दर्बूज. तरबूज. खरबूज़. uis उन्हाळाच समयांत दरबूज़ खालतर पोटाला हिंस होईल म्हणून सांगतात.

दरवेळी adv  every time. प्रति वेळ. एक एक वेळीन. uis घर सोडून बाह्येर जाताना बाह्येरच कवाड बरोर झांकट्लाहे का म्हणून दरवेळीन मझ नातू मला सय करिवतो. 

दरिद्र adj  poverty stricken. उदंड/उजंड उणे पैसा असाच अवस्था ; दरिद्री in sm. uis अम्च हिंदू संस्कारांतल॑ कोण्त जुने खाणी पाह्यलतरीन "दरिद्र ब्राह्मण" म्हणून अस्त विना, "पैसावंत ब्राह्मण’ म्हणून अस्त नाही.

दरिद्रपण n  poverty. दरिद्रावस्था. uis दरिद्रपणांत कष्टी भोगत होतते सुदामा त्यंच कष्ट कळिवाला संदीपनी ऋषीच गुरुकुलांत त्यंच परम मित्र होऊन होतते श्रीकइष्णाला जाऊन पाह्यले तरीन, सांगाला आलते विषय सांगट्लेच नाही. 

दरिद्रवासी fig  a stingy person. कंजूस मनुष. uis पह्यिले पसूनच एक दरिद्रवासी तो. तजकडे जाऊन चंदा विचारलतर एक दंबडी पणीन तुला मिळना.

दरिद्रावस्था n  state of poverty. penury. दरिद्रपणाच अवस्था. uis दीक्षा काढाच पुढे श्री राघवेन्द्रस्वामी त्यंच गृहस्थाश्रमाच वेळी फार दरिद्रावस्थांत होते.  

दर्जी n tailor. शिंपी. कापड शिवणार. uis अम्च समोरल/सोमोरल घरचे त्यंच लेंकीच वराडाला नवरीच कापड पूरा घरांतेच शिवूनटाकले. नंतर कळ्ळ॑ तेनी दर्जी लोके म्हणून. 

दर्बूज n  musk melon. एक रीतीच फळ. तर्बूज. तरबूज. खरबूज़. uis वनिलाच रस मिळिवलते दर्बूजाच मिल्क-षेकांत नंखर मीठ घालून पीयाला बेष असेल.  

दर्भ n a type of grass used in religious ceremonial rituals. श्राद्धाला अणी देवकार्याच वेळी उपयोग कराच एक रीतीच गवत/गौत/तृण. uis श्राद्ध करताना बोटांत घालाच पवित्र दर्भांतूनच कराच. 

दर्शन n  paying obeisance to Gods in a temple by visiting and seeing. देऊळांत देवाला कराच दर्शन. uis तिरुपति स्रीनिवासाला दर्शन कराला साधारण होऊन दोन घंटेच व॑र होईल तरीन गेलंदा अम्हास अर्ध घंटेंत दर्शन मिळ्ळ॑.

दर्शन n  sight. डोळे वाटी पाह्णे.

दलाल n  broker. (काम) व्यवस्था/एर्पाड करून देणार. uis असाच चोखोट काम सोडूनटाकून भाडेच घर एर्पाड कराच दलालाच काम करत आहे तो.

दलाली n  brokerage. (काम) व्यवस्था/एर्पाड करून देणाराला द्याच पैसा. uis "नो-ब्रोकर.कॉम" म्हणाच वेबसैटांत दलाली काहीं काढनात म्हणून सांगतात तरीन, तीन-चार हदार/हज़ार रुपे देलतरेच तजांत रेजिस्टर कराला होईल.

दलाली n  broker's business. दलालाच काम. uis बंगळूरांत हदारों-हदार/हज़ारों-हज़ार फ्ळाटाच बिसिनस होयाचमळे तज बरो दलालीच बिसिनस पणीन वाढत आहे.

दलित adj  depressed or down trodden (in society). समाजांत दुर्बल असणार. uis दलित वर्गांत मिळ्लते लोकांस सरकाराकडून भरून प्रोत्साहन अणी सहाय मिळते तरीन, ते दुरुपयोग करणार पणीन आहेत.

  

दलितवर्ग n  depressed class in the society. समाजांतल॑ दुर्बल वर्ग. uis गेल वार भारताच चौदावां राष्ट्रपती म्हणून सत्यप्रतिज्ञा घेट्लते श्री रामनाथ कोविंद दलितवर्गांत मिळ्लते दुसरवां राष्ट्रपती आहेत.

दल्ला n  husband. दाल्ला. दादला. दादुला. पति. यजमान. uis स्वंत दल्लाला सोडूनटाकून वेगळ॑ कोणाचकी बरोर पळूनगेलतीन म्हणून तिज बरोर संपर्क ठिवाला कोणीन तय्यार नाहीते. 

दळ n  an organisation of a group of people set up with a stated agenda.  प्रत्येक आदेशाच व॑र स्थापना केलते लोकांच (जनांच) मंडळ. uis राष्ट्रीय जनता दळ, हे पार्टी बीहार देशाच बाहेर/बाह्येर जास्ती प्रसिद्ध नाही. 

दळ n  petal of a flower. फूलाच दळ. uis चोखोट गुलकंद कराला "एड्वर्ड" गुलाबीच/रोजाच दळेच लायक॑.

दळ n  a sprig or a tender shoot of a plant. रोपाच नव॑ पान. uis बायके तुळसीपूजा करतात तरीन, शास्त्राप्रकार तुळसी दळ तोडाला त्यांस योग्यता (अर्हता) नाही.

दळणे vt to dry-grind. to powder. पाणी मिळिवनास्क पूड करणे. uis अगाऊच काळांत संपाकाला पह्जे तेवढ॑ मसालाच पूड जांतांत दळत होते. हे काळांत बायके हे काम मिक्सींत करतात.

दवडिवणे vt  to drive away. to chase away. दौडिवणे. हांकून दूर पळिवणे. uis अम्च घराच जवळ माकडाच काट/तंटा जास्ती आहे. थोर पट्टाळमच/सेनाच येत अस्त॑. तला दवडिवाला म्हणून चार लोकांना काठी ठींगून/काठीनीशी ओठाकिवामते/होठाकिवामते अस्त.

दवणा n  a small fragrant plant used in puja. दवना. पूजाला वापराच वासाच एक ल्हान झाड. uis दवणाच घम्मग वास धरतांतरून मला कळ्ळ॑ त्यंच घरांत पूजा झालाहे म्हणून.

दवना n  a small fragrant plant used in puja. दवणा. पूजाला वापराच वासाच एक ल्हान झाड. uis देवघरांत वेघलकीनी (वेघल की नाही) दवनाच खंम्मग वास नाकाला बडिवल॑. 

दशक n  decade. दहा वर्षाच काळ. uis भारताला स्वातंत्र्य मिळून सात दशक झालाहे.

दशमी n  tenth day of the lunar fortnight. चंद्रमान पक्षांत दहावां दिवस. uis दर एक महिनेंत दोन दशमी अस्त.

दशा n  state. condition. स्थिति. uis (1) तला अत्ता शुक्र दशा बडिवलाहे वाटते. कोण्त काम आरंभ केल तरीन कुप्पा-कुप्पा पैस करतो. (2) पाप, तज भाऊला शनि दशा चालत आहे वाटते. काय शिवल तरीन नष्ट होत आहे.

दशावतार n  the ten incarnations of Lord Vishnu. महाविष्णूच दहा अवतार. uis महाविष्णूच दशावतारांत शेवटल॑ अवतार, म्हणजे, कल्की अवतार अण्कीन येयाच आहे म्हणून सांगतात तरीन अत्ता हे भूलोकांत होत असाच अक्रम अणी अनाचार हे अग्गीन पाव्हून अम्हाला वाटते, कल्की अवतार अत्ताच होत आहे म्हणून ! 

दशांश n  tenth part. दहांत/दहाच एक भाग. uis एक मैल म्हणजे एक दशांश सहा किलोमीटर लांब म्हणून अर्थ.

दसरा n  the Dasara festival of Vijayadasami. विजयदशमीच सण. uis मैसूर दसरा उत्सवांत चामुंडीदेवीच उत्सवमूर्तीला हत्तीच अंबारीच आंत ठिवून मिरविणकी कराच दृश्य पाह्याला लक्षान-लक्ष जन अस्तील.  

दहन n  cremation. मृतदेह/मडे/मढे/शव/प्रेत जाळणे. uis मृतदेहाला दहन कराला हे काळांत "इलक्ट्रिक क्रिमटोरियम" वापराच जनेच जास्ती. 

दहन n  burn. जाळणे. uis खांडव-वन दहन करलते उप-कथा महाभारतांत आहे.  

दहन n  digestion. पोटांत जेवण जीर्ण होणे. uis रात्रीच वेळ पोट भरून जेवलतर दहन होईना म्हणून वराडाच पुढल॑ दिवसाच रात्रीच जानवासाच जेवण मी करना. 

दहनशक्ती n  capacity to digest. जीर्णशक्ती. uis वय॑ होतान-होतान अम्च दहनशक्ती उणे होत जाईल म्हणून पोट भरून जेवनास्क थोडक उणे जेवलत आंगाला चोखोट/चोखट.

दहीवडा n  a preparation of vada dipped in curds. उडिदाच वडा दहींत बुचकळून घाट्लते पदार्थ. दहींवडा. uis दहीवडाच व॑र बूंदी शिंपडून खाणे आहे.    

दहीं n  curds. विरदलते (विरजलते) दूध. uis (1) उन्हाळाच महिने दहीं-भात खायाच पक्षा ताक भात खालतर आण्गाला चोखोट/चोखट. (2) हिंवाळाच महिनेंत दूध विरदून दहीं होम/होंव म्हणजे नंखर जास्ती दहीं घालून ढवळलतर पुरे.

दहींवडा n  a preparation of vada dipped in curds. उडिदाच वडा दहींत बुचकळून घाट्लते पदार्थ. दहिवडा. uis उडिदाच वडा दहींत घालून दहींवडा करास्क सांभारांत बुचकळून सांभारवडा करणे पणीन आहे.

दक्षिण n  right hand side. उजव॑ हाताच कडे. uis देऊळांत प्रदक्षिणा करताना देवाच विग्रह केम्हाहीन/सदाहीन अम्च उजव॑ हातापटीस असाम/असांव. हेज उद्देश काय म्हणजे, देवाच विग्रह दक्षणी पटीस, म्हणजे उजव॑ हाताच पटीस असांव / असाम, हेच. Note. the particle प्र used as prefix implies a progressive action, motion, implication, an over-reach etc , eg, प्र+दक्षिण = प्रदक्षिण, प्र+देश = प्रदेश, प्र+शांत = प्रशांत. etc.

दक्षिण n  South. एक दिक् / दिशाच नाव. उत्तराच विरुद्ध दिक् / दिशा. uis द्राविड वर्गाच भाषा दक्षिण भारतांत जास्ती बोलतात. Note. while doing Surya Namaskar facing the rising Sun in the East, the right hand side is the दक्षिण side and hence the South came to be called दक्षिण. 

  

दक्षिणा n  monetary offerings to a priest for performing a religious ritual. पूजाकार्य कराला आचारेला द्याच पैसाच अहेर. uis जुने काळांत आचारेंस दहा दहा रुपे दक्षिणा म्हणून देत होतते ठामी हे काळांत शंभर शंभर रुपे देमतेस्क आहे. Note. the original meaning of दक्षिण being "right hand side"  दक्षिणा is always given with the right hand..   

दक्षिणायन n  the period of six months ending with Makara Sankaranti, covering the apparent movement of the Sun towards the South. मकर संक्रांती पर्यंतीन सूर्य दक्षिणाला सरकास्क दिसाच सहा महिने. uis महाभारत युद्धांत भीष्म पितामहा दक्षिणायन होया पर्यंतीन शर-शयनांतेच होते. Note. अयन implies Sun's movement and दक्षिण is South. 

दक्षिणी adj  relating to the South. southerly. दक्षिणाला संबंध झालते. uis दक्षिण प्रदेशांत बोलाच मराठीला अम्ही दक्षणी मराठी म्हणून सांगतों.

दक्षिणी मराठी n  a dialect of Marathi spoken by the descendents of Maharashtrians who had migrated to Southern parts of India, in particular to Thanjavur. तंजावूर मराठी. महाराष्ट्रांतून दक्षिणाकडे प्रत्येक होऊन, तंजावूराला प्रवास करून तिकडेच स्थिर वास केलते लोकांच भाषा. हे मराठीच एक उप-भाषा / बोली-भाषा आहे.  

दंग adj  surprised. astonished. wonderstruck. आश्चर्य. uis अम्ही जपानाला गेलतम्हा ते देशाच एक मनुष फार बेष मरठी बोलाच ऐकून दंग वाटल॑ मला. 

दंड n  a stick. baton. एक ल्हान काठि. लाठि. uis साधारण होऊन तोड-पीड अक्रम कराच गुंपाला अक्रमाच ठांव/ठाम सोडून दौडिवाला / दवडिवाला पोलीस लोके दंडाच प्रयोग करून पाह्तील. तजमळे अक्रम नियंत्रण झाल नाहीतर, नंतर टीयर-गॅसाच की गोळाच की प्रयोग करतील.

दंड n  punishment. शिक्षा. दंडना. uis पाकिस्थानाच पूर्व प्रधान-मंत्री भुट्टोला मृत्यु दंड देऊन फासींत घालून मरि्वूनटाकले. 

दंड n  plenty. enough and more. उदंड. उजंड. भरून. फार. uis इंदोनेश्या एक मुस्लीम राज्य झालतरीन तिकडे दंड हिंदू देऊळ आहेत्याला कारण काय म्हणजे, तीन चार शतकाच पुढे ते देशांत पोणावांटा जन हिंदू धर्म आचरण करत होते, हेच. Note. दंड appears to be a short colloquial form of उदंड. 

दंड n useless. कामाला प्रयोजन नाहीते. दंडम (Tamil). uis सांगिट्लते काम बेष करून देतों म्हणून मझ तोंडाच समोर /सोमोर लबाड सांगिट्ला म्हणून नंतरेच कळ्ळ॑ मला. तो विचारलते पैसे उचलून देलते पूरा दंड झाल॑. Note. from Tamil.

दंडक n  custom. संप्रदाय. परंपरा प्रकार कराच कार्य. uis (1) अम्च दंडका प्रमाण थोरळेंकडे मर्यादांत बोलाम /बोलांव. (2) दिवसोडि /दिसोडी संध्यावंदन कराच दंडक तुम्हाला आहेका ?

दंडक n  practice. कराच रीती. uis बेष दंडक असलतर मात्र हे काम कर. नाहीतर नोको.

दंडना n  punishment. penalty. शिक्षा. दंड. uis अमेरिका, इंग्लंड असलते देशांत न्याय कचेरींत "ज्यूरी" संप्रदाय आहे. हेज प्रकार "ज्यूरी" लोकांस अपराधी चूक करला म्हणून वाटलतर, तलजोक्त न्यायाधीश दंडना देतील.     

दंडपिंड fig  an useless person who expects to be supported by others. दूसरेंच व॑र टेंकून असाच एकालीन प्रयोजन नाहीते मनुष. uis मझ मित्राला तीन लोंक आहेत. त्यांत दोघदन बेष वाचून पुढे आले. पण शेवटला बरोर वाचनास्क अत्ता तज भाऊंडेच आश्रयांत दंडपिंडास्क बसलाहे.    

दंत n  elephant's tusk. ivory. हत्तीच दंत. uis हत्तीच दंताला उदंड /उजंड मोल आहे म्हणून हदारों-हदार /हज़ारों-हज़ार हत्तीला मरिवून तज दंत चोरून विकाच कामांत भरून लोके आहेत.   

दंतचूर्ण n  tooth powder. दांत घासून शुद्ध कराच पूड. uis प्रसिद्ध "नंजनगूड" दंतचूर्णाच नाव नंजनगूड म्हणाच गामांतून आल॑.   

दंतवैद्य n  dentist. दांताच वैद्य. uis दंतवैद्यांकडे जाणे म्हणजे कोणालीनेच थोडक भें वाटेल.

 

दंतशास्त्र n  dentistry. दांताच वैद्य शास्त्र. uis दंतशास्त्र शिकिवाच एक कॉळेज अत्ता अत्ता अम्च गावांत उघडलाहे.   

दंपती n  husband and wife. दल्ला-बाईलांच जोडी. uis वराड करिवाला पाटांत बसाला दंपती लोकांसेच अधिकार आहे म्हणून आहे.

दंबडी n  a coin of olden times, of very small value. दमडी. फार ल्हान मोलाच जुने कालाच एक नाण्य. uis अत्ता व्यापार-व्यवहाराला दंबडी वापरत नाहीत तरीन, "मझकडे दंबडी पणीन नाही" म्हणून बोलताना उगे सांगणे आहे. 

दंव n  dew. देंव. देंम. हीमामळे होयाच पाणीच ल्हान ल्हान बूंद ; दव/दंव in sm. uis अरुणोदि पाष्टे सूर्य उदय होयाच समयांत झाड-झुडूप, तृण असलत्यांत अग्गीन दंव पडलसाच पाव्हूया.

दा ind  a particle used as a conjunction ( with numerals etc.) to denote number of times, counts etc. दपा. दफा. एक कार्य कित्ति वेळ झालाहे हे दाखिवाला जोडाच शब्द. eg. एक दा/एक दपा/एक दफा (once), दोन दा/दोन दपा/दोन दफा (two times), किती दा/किती दपा/किती दफा ? (how many times ?), कित्येक दा/कित्येक दपा/कित्येक दफा (once in a while, sometimes), गेलं दा/गेलं दपा/गेलं दफा (last time), यं दा/यं दपा/यं दफा (this time) etc.

दाईज n  a relative who is entitled to a share in an inheritance. आस्ताच भागांत (वांटा व॑र) अधिकार असाच सोयरीक. दाईद. दायीद. दायाद. दाईर. uis अम्च काळाच नंतर दाईजां मध्ये आस्ताच व॑र भांडणे होताने म्हणजे अम्ही वांचून अस्तानाच "विल" तय्यार करून ठिवणे चोखोट /चोखट.  

 

दाईद n  a relative who is entitled to a share in an inheritance. आस्ताच भागांत (वांटा व॑र) अधिकार असाच सोयरीक. दाईज. दायीद. दायाद. दाईर. uis मझ सोयरीक एकलेंच कुटुंबांत गेल तीन पिढी पसून आस्त वांटलेच नाही. अत्ता दाईदां मध्ये ते कस वांटणे म्हणून भांडा-भाडी होत आहे.  

दाईर n  a relative who is entitled to a share in an inheritance. आस्ताच भागांत (वांटा व॑र) अधिकार असाच सोयरीक. दाईद. दायीद. दायाद. दाईज. uis लेंकरे कोणीन नाहीस्क मरलते पल्लमदार   /पैसावंत मनुषाच आस्तांत डोळे ठिवून कपट दाईर लोके येणे सहजेच.    

दाखिवणे vt  to show. डोळेला कळिवणे ; दाखविणे/दाखवणे in sm. uis अम्ही बेलगामांत असताना शनिवार शनिवार "बालक्रिष्णा" थियेटरांत इंग्ळीष सिनिमा दाखिवाच मध्य-मध्ये जाऊन पाह्त होतों.  

दाखिवून देणे fig  to expose. रहस्य दुसरेंला कळिवणे. uis कपट सन्यासी नित्यानंदाच अवघड काम पोलीसाला दाखिवून देलते तजेच एक चेला म्हणून सांगताt.

दाट n  crowd. a throng. गुंप. दाटे. धाड. धाट ; दाटी/दाट in sm

दाटे n  crowd. a throng. गुंप. धाड. धाट. दाट ; दाटी/दाट in sm. uis "कुमरन" अणी "नल्ली" असल॑ दुकानांत सदा दाटे अस्त. दुपारा पणीन तेथ लुगडे घेजोरी पुरे-पुरे वाटून जाते.

दाडि n  beard. गालांत वाढाच केंस ; दाढी in sm. uis तुरकडे लोके मीशा ठीवंगनास्त दाडि मात्र ठीवंगून अस्तील. 

दाडीवाला n  a man with a beard. दाडि असाच मनुष ; दाढीवाला in sm. uis लेंकरूविणी असताना मला दाडावालांस पाह्यलतर अनाय भें वाटत होत॑.

दाणे n  grain. धान्य. धान ; दाणा in sm. uis अम्ही लेंकरे जेवून उठताना ताटांत एक दाणे पणीन उरिवताने म्हणून अम्च आजीम्मा केम्हाहीन सांगतील. 

दाणे n  a single seed, grain or corn. बीं, मक्का जोळा असलत्याच एक दाणे. uis मक्काच बुट्टा कोळसाच विस्तूंत नुस्त भाजून लिंबू पिळून मीठ लावून खाताना एक एक दाणे खायाला कित्येक लेंकरांस अवडेल.   

दाणे n  a single bead or pearl. नगांतल एक मोती. uis एकदाणेच माळांत वेगळ॑ विध-विधाच पोती विना सोनेच एक दाणे पणीन ओवून असेल. 

दाणे n  a pip of a fruit. पंडूच एक बीं. uis अत्ता येयाच "हैब्रिड" दाळिंबाच दाणेंत बीं असत नाही. 

दादगा n  a man. दादिगा. दाद्ग्या. दादग्या. पुरुष. मनुष. uis केरळ राज्यांत दादगेंच पक्षा बायके जास्ती आहेत.

दादग्या n  a man. दादिगा. दाद्ग्या. दादगा. पुरुष. मनुष. uis केरळ राज्यांत दादगेंच पक्षा बायके जास्ती आहेत.

दादला n  husband. दाल्ला. दल्ला. दादुला. पति. यजमान ; दादला/नवरा in sm. uis इस्लामांत एक दल्लाला चार बाईल ठींगाला अनुमती आहे. 

दादा n  elder brother. अण्णा. वडील भाऊ. uis अम्च काळांत अम्ही अम्च वडील भाऊला अण्णा म्हणून बलावत होतॊ. पण अत्त दादा म्हणून बलावणे फॅशन झालाहे. 

                                         

दादागिरी n  bullying. धमकी देणे. uis कॉळेजांत नव होऊन मिळलते ते पोराला कसलते दादागिरी दाखिवल तरीन समाळींगून जायाच सामर्थ्य आहे म्हणून तला कोणीन तंटा कराला झाल नाही. 

दादिगा n  a man. दादगा. दाद्ग्या. दादग्या. पुरुष. मनुष. uis अग्गि रेल्वे-स्टेशनांतीन टिकट घ्याला दादिगांसीन बायकांसीन वेगळ॑-वेगळ॑ पंक्ती अस्त म्हणून कित्येक दादिगालोके त्यंच बायकांला बायकांच पंक्तींत ओठाकून /होठाकीवून टिकट घेऊनटाकतात.      

दादिगा adj  male of a species. पुरुष वर्गाच प्राणी. uis गेल वार अम्च घरच कुत्र पिल्लू घाट्ल॑ / प्रसवल॑. त्यांत दोन दादिगा कुत्र अणी दोन बायको कुत्र होत॑.

दाद्ग्या n  a man. दादिगा. दादगा. दादग्या. पुरुष. मनुष.  

दान n  charity. दान-धर्म. uis कुंतीपुत्र कर्ण दान देणेंत थोडकीन संकोच दाखिवनात म्हणून त्यांस "दानशूर कर्ण" म्हणून सांगतात.  

 

दान n  donation. उदारांत द्याच पैसा. बक्षीस. uis श्रिंगेरी मठ बंगळूरांत हेजवळ आरंभ करलते कॅन्सर हॉपिटल बांधाला अनेक लोके दान करलाहेत.

दानधर्म n  charitable acts. उदाराच दान. uis मझ पणजा भरून दानधर्म केलाहेत म्हणून त्रावनकोर संस्थानाच महाराजा त्यांस "उदारशिरोमणी" म्हणून बहुमान केले. 

दानशील adj  generous minded. दान द्याच स्वभाव. दानशूर. uis ल्हानपणांतूनेच स्वार्थ स्वभाव नाहीस्क वाढिवलत्यांस दानशील मन्न अपाप येणेंत आश्चर्य काहीण नाही.

दानशूर adj  generous minded. दान द्याच स्वभाव. दानशील. uis महाभारत युद्ध आरंभ होयाच पुढे एक गरीब ब्राह्मणाच रूपांत देवेन्द्र येऊन दानशूर कर्णाकडून त्यंच कवच-कुंडल दान विचारून घेऊनगेले.

दाबणे vt  to intimidate. to browbeat. to admonish (in a harsh tone). दटावणे. रागांन हाक्का मारणे /शिवा देणे. 

दाबणे vt  to press. to compress. चेंपणे.   

दाभणा n  a large needle used for stitching gunny-sacks etc. गोणी शिवाला उपयोग कराच एक मोट्ठ॑ सूंई ; दाभण in sm. uis उदंड उपयोगाच साधन म्हणून दाभणा दत्तन काढून ठिवतोंतरीन आवश्याच वेळेला ते लोक्कुर मिळना ! 

दाय n  inheritance. वारस. uis तला भरून दाय मिळ्ळतरीन अवघड स्वभावाच मनुष झालते करतां मिळ्ळते पूरा लोक्कुरच हाळ करूनटाकला. 

दायकट्टम n  an indoor game similar to Ludo. लूडो सार्खल॑ एक खेळ. दायकत्तम खेळ अणी लूडो हे दोनीन थोडक थोडक एक सार्ख अस्त. Note. from Tamil.

दायभाग n  share of inheritance. दाय अथवा वारसांतल॑ भाग.

दायाद n  a relative who is entitled to a share in an inheritance. आस्ताच भागाच व॑र अधिकार असाच सोयरीक. दाईद. दाईज. दायीद. uis संपादलते पैसे पूरा कंजूसविणी खर्च करनास्क ठीवींगल्होता म्हणून अग्गि सोयरीकीन तला मष्किरी करत होते तरीन मराच वेळी अग्गिदनीन अम्हीच तज दायाद म्हणून सांगींगून भांडाला आरंभ करले. 

दायीद n  a relative who is entitled to a share in an inheritance. आस्ताच भागाच व॑र अधिकार असाच सोयरीक. दाईद. दाईज. दायाद.

दार n  door. कवाड. द्वार. uis देऊळाच आंत वेघाच दाराच दोन पटीसीन द्वारपालकांच प्रतिमा असेल. 

दार n  passage. means of access. वाट. uis पंध्रावां शतकांत पोर्तुगलाच वास्को-ड-गामा आफ्रिकाच दक्षिण भूअग्र भाग वलांडून भारत देशाला कस येणे म्हणून दार दाखिवले.. 

दार fig  an option or choice (for a getaway, action etc). गेत. वाट. uis गेल॑ वर्ष मला पैसाच उदंड /उजंड कष्ट झाल॑. वेगळ॑ दार नाही म्हणून तो विचारलते बड्डीला पैसा रीणांत काढामते पडल॑. 

    

दारिद्य n  poverty. दरिद्रपण. uis दारिद्य अवस्थांत वाढलत्यांस पैसाच मोल केम्हीन विसरना.  

दारु n  liquor. मद्य. नशाच द्रव्य. uis सरकाराच नियमाप्रकार साळेंच जवळ दारूच दुकान उघडताने म्हणून आहे. 

दाल्ला n  husband. दादला. दादुला. पति. यजमान ; दादला/नवरा in sm. uis इस्लामांत एक दल्लाला चार बाईल ठींगाला अनुमती आहे. 

दाळ n  split pulse. दाळीच दाणे ;  डाळ in sm. uis गेल वर्ष दाळाच मोल एकदम वाढल॑ तरीन हे वर्ष थोडक उणे झालाहे.

दाळ-तांदूळ n  grocery. kitchen provisions. संपाकाच सामग्री. वाणीच दुकानांत मिळाच वेगळ-वेगळ दिनस संपाकाच सामग्री. जिरे-मिरे. मीठ-मिरे. चिंच-मीठ. किराणा. uis थोर-थोर सूपर-मार्कट उघडलतर ल्हान-ल्हान दाळ-तांदूळ दुकान झांकाला साध्य आहे म्हणून "वालमार्ट" सार्खल॑ / सारखल॑  मॉळ-दुकानाला अम्च देशांत उघडाला अनुमती देताने म्हणून एक थोर विवाद उठून बसलाहे.  

दाळिंब n  pomegranate. एक रीतीच पंडू ;  डाळिंबी in sm. uis हे जवळ बीं नाहीते दाळिंब भरून उणे मोलाला मिळत आहे.

दावणि n  half-sari worn by girls. परकोर-पदर. uis हे काळांत सलवार-कमीज़ाच जास्ती उपयोगामळे बायका पोरींच मध्ये दावणि नेसाच दंडक फार उणे झालाहे. Note. from Tamil.

दाह n  thirst. तान. पाणी पीयास्क वाटून जीव्ह वाळणे. जीव्हाळा. uis पाणीच दाह वाटलते कावळाच खाणींत ते कावळा एक-एक धोंडा मडकेंतल॑ पाणीच आंत घालून, पाणी वर आणिवल॑.

दाक्षण्य n  politeness. civility. courtesy. decency. विनयपण ; दाक्षिण्य in sm. uis ते दोघे भाऊ-भाऊंडेंच स्वभावांत उदंड व्यत्यास आहे. थोरळा अहंकारविणी दुसरेंकडे वागतो अणी धक्टा / धकटा अस्किदनांकडीन फार दाक्षण्यविणी वागतो.   

दाक्षण्य n  patronisation. (accommodating) politeness. मोठपणांत दूसरेंकडे वागणे. मोठपणांत दूसरेंला प्हाणे ; दाक्षिण्य in sm. uis मझकडे पैसा भरून नाही म्हणून तुम्ही मला दाक्षण्य दाखिवाच आवश्य नाही. मझ विषय मीच समाळींगतों.

दाक्षण्य भोगणे vt  to feel obliged. संकोचाच स्थितींतून होयाच मनोभाव. uis वाचणेंत उदंड षाणा आहे तरीन, तज सामर्थां विषीन कोण तरीन बोलाला आरंभ करलतर फार दाक्षण्य भोगून कोणाकडीन बोलनास्क राहूनजाईल तो.       

दांडगा adj  a fat man. मोठ आंगाच मनुष. uis बंगळूरांतून डेल्हीला मी प्ळेनांत जाताना मझ बाजूच सीटांत एक दांडगा मणुष बसल्होतामळे मला अवसर-अवसरांत कुर्सींतून उठणे फार कष्ट झाल॑. Note. masculine gender. 

दांडगा-बोका fig  a fat moron. एक दांडग॑ ढेंग. uis पाकिस्थानाच जुने क्रिकेट कॅप्टन इनज़माम-उल-हक एक मोठ आकाराच मनुष होते. एकदा कनडांत खेळत अस्ताना तिकडल॑ लोके त्यांस "पोटेटो पोटेटो" म्हणून उदंड वेळ अवमान करत होते. ते ऐकून त्यांस वाटल॑ तेनी त्यांस दांडगा-बोका म्हणून मष्किरी करेत आहेत म्हणून. समेच तेनी ते मष्किरी करत होतते लोकांस मारून ध्वंस कराला गेले. Note. बोका means a 'tom-cat'.

दांडगी adj  a fat woman. मोठ आंगाच बायको. uis आंगाला हानी होयाच "रिफैन्ड फ़ुड" खाऊन खाऊन दांडगी झालते भरून बायकांस अमेरिकांत पाव्हूया. Note. feminine  gender.     

दांडग॑ adj  fat. मोठ आंगाच ; दांडगा in sm means 'sturdy'. uis आफ़्रिकांतल॑ हत्ती भारताच हत्तीच पक्षा दांडग॑ अस्त. Note. neuter gender. 

दांत n  tooth. दांत ; दंत in sm. uis पाष्टे उठून दांत घासनास्क काहीं खाऊन पीवून करताने.

दांत चावींगून बसणे/असणे fig  to endure without any choice. to keep mum out of compulsion. वेगळ॑ वाट नाहीस्क सोसींगून बसणे. uis अम्च लेंकरे वाचून पुढे येजोरी अम्ही दांत चावींगून हेच घरांत असाम. अधीक भाडे द्याच शक्ती तो अम्हाला नाही की !

दांतसूळ n  tooth-ache. दांत दुखणे ;  दंतशूळ in sm. uis दांतसूळ सोसाला झाल नाहीतर लवंग दांताला लागींगून ठिवलतर सूळ थोडक उणे होईल. 

दांपत्य n  marital status. वराड झालते स्थिती. uis दांपत्य जीवनाला प्राधान्य देनाते समुदाय लोक्कुरच अवघड स्थितीला जाऊन पोंचल.

दिक् n  direction. दिशा. uis सूर्यनमस्कार पूर्व दिक् पाव्हूनच करणे, कारण तिकडून सूर्य उदय होत॑ म्हणून. 

दिगंबर n  Jain munis of a particular sect who do not wear any cloth. नावगेन /नागवेन असाच संप्रदायाच जीन मुनीं. uis हे एकवीसां शतकांतपणीन नावगेन /नागवेन असणार दिगंबर जीन मुनी आहेत म्हणून योचना करलतर आश्चर्य वाटते. Note. नावगे is a metathesised (transpositioning of sounds or letters) form of नागवे, but both forms are in currency in DM. रांदल & लांदर is other such example in DM.   

दिग्भ्रम n  state of shock leading to not knowing where to turn to. turning from quarter to quarter भ्रम. uis कर्ज/रीण देलते पठान घरांत घूसाच पाव्हून मझ मित्राला दिग्भ्रम होऊन आंग पूराहीन घामांत निथळाला आरंभ झाले. Note. from दिक् (direction) and भ्रमण (whirling or wandering). 

दिग्विजय n  conquest of all world. भूलोक पूरा जिंतणे. uis पुरातन ग्रीसाच राजा अलक्सॅन्डर दिग्विजय कराच श्रमांत त्यंच पूरा जीवन अर्पणा करले. 

दिड-दिड n  hurry-burry.  दिडीर. uis दिड-दिडशी मला काय तरीन प्रश्न विचारलतर एकदम मला उत्तर द्याला होईना. Note. from Tamil.

दिडीर n  immediate. sudden. तक्षण. शीघ्र. uis पाष्टे लोकुर-लोकुर ऑफीसाला पळामते लोके "एम.टी.आर"च॑ दिडीर इड्ळग॑, धिरडे, उप्पिट असलते पदार्थ केम्हाहीं घरांत ठीवींगून असतील. Note. from Tamil.    

दिडीरशी adv  immediately. suddenly. दिड-दिडशी. तक्षणांत. शीघ्रांत. uis कोठतरीन वेगळ॑ गामाला दिडीरशी जाम / जांव म्हणून असाच लोकांस ट्रेनांत टिकट मिळाला कष्ट होईल म्हणून भारतीय-रेल तत्काल टिकट विकतात. Note. दिडीरशी is an adaptation from Tamil.

दिनकर n  Sun, the maker of the day. सूर्य. दिवाकर. uis दिवस करणार, हे अर्थामळे सूर्याला दिनकर म्हणून एक नाव आहे.

दिनस n  variety of wares or commodities. जिनस. वेगळ॑-वेगळ॑ रीताच व्यापाराच साधन ; जिन्नस in sm. uis अम्च घराच जवळ उघडलते नव॑ कापडाच दुकानांत भरून दिनसाच लुगडे आहे. Note. an example of inter-use of द and ज in DM.

दिर्वाण n  a small dish shaped lamp of brass or silver lit with a wick in front of God. देवाच समोर /सोमोर लावाच एक ल्हान वाताच दिवा. uis तूप-तेलाच मोल जास्ती होतां-होतां दिर्वाणाच आकार पणीन ल्हान होऊन येत आहे. अगाऊ रुपेच दिर्वाण लावणार अत्ता पित्तळाच/स्टीलाच लावतात. Note. an iron one is lit for "Saneshwara".  

दिवटी n  a torch of oiled and lit cloth wound around at one end of long stick. तीवेट्टी (Tamil). लांब काठीच अग्र भागांत तेलांत भिजिवलते कापड गुंडाळलते विस्तूच दिवा. uis अगाऊच काळांत दिवटी वापरत होते तरीन, अत्ता अग्गीन तज बद्दिल पेट्रोमॅक्स दिवा की ट्यूबलैट की वापरतात. Note. in olden times this was used during night processions or pageants. 

दिवती n  a goddess worshipped on the sixth day of a childbirth.  जिवती. लेंकरु उजून सहा दिवस होताना पूजा कराच देवीच नाव. uis (1) श्रावण महिनेंत प्रति शुक्रावारांतीन लेंकरांच क्षेमाकरतान दिवती देवीला पूजा करणे आहे. (2) दिवती पार्वतीदेवीच अंश म्हणून विश्वास आहे. Note. the correct name of the Goddess is जिवती, but as one more example of inter-use of ज and द, दिवती also has gained currency in DM.

दिवती n  a protective amulet or talisman tied around the neck of a six day old infant, after propitiating Goddess Divathi. जिवती. सहा दिवसाच लेंकरूच गळांत पूजा करून बांधाच दिवती देवीच टांक /यंत्र. uis दिवती गळांत अडकिवलते लेंकरास अपमृत्यु होईना म्हणून विश्वास करतात.    

दिवतीपूजा n  a pooja performed for propitiating Goddess Divathi on the sixth day of childbirth. जिवतीपूजा. लेंकरु उजून सहा दिवस होताना तला अपमृत्यु होताने म्हणून दिवतीदेवीला कराच पूजा. uis अम्च घरांत दिवतीपूजा कराच दंडक /पद्धती नाही. 

दिवलावणे n  a small shallow receptacle or container for an oil-lamp with wick. कोनडे. तेल अणी वाताच एक ल्हान पात्र. uis (1) अम्च घरच॑ पूजा सामग्रींत दिवलावणे मात्र न्होत॑ म्हणून मझ आजा एक दिवस त्यंच घरांतून ते आणून देले. (2) जुने काळांत संध्याकाली /सायंकाळी /सायनकाळी होतां तरून घर्च कोनडेंत दिवलावणेच दिवा लावून ठिवत होते.   

दिवस n  a full day of 24 hours. वीसाव॑र-चार /चोवीस घंटेच एक पूरा दिवस. uis मझ सासूबाई हॉस्पिटलांतून डिस्चार्ज होऊन घराला वापस आला नंतर अम्ही त्यांस बरोर पाह्यींगाला पूरा दिवसाला म्हणून एक नर्साला ठिवलों.

दिवस n  day time from Sun rise to Sun set. सूर्य उदय होवून अस्तमन होयापर्यंतल॑ वेळ. uis कित्येक दपा सूर्य अस्तमन होयाच पुढेच, म्हणजे दिवसाच वेळीच चंद्रोदय होऊन जात॑.

दिवस n  date. तारीख. महिनेंत एक प्रत्येक दिवसच क्रमांक. दिनांख. uis आज कोण्त दिवस, दहाका नाही अक्राका ? 

दिवसभर adv  through the day. पूरा दिवस. uis अम्च गांमांतल॑ देऊळांत वर्षा-वर्षी होयाच तीन दिवसाच उत्सवाला अम्च घरांतून एक दिवसाच पूजाच वेच चुकनास्क देणे आहे. ते दिवस घरच लोके तेवढदनीं दिवसभर देऊळांत राहून पूजाकार्यक्रम पूरा पाहणे /पाह्णे आहे.

दिवसा-दिवसी adv  (through) each and every day. दिवसास्क. दिवसोडी. दिसोडी. सोडनास्क दर एक दिवसीन. सोडनास्क एक-एक दिवसीन. uis दिवसा-दिवसी ते-ते दिवसाच पाठ शिकलतर परीक्षाला वाचाला जास्ती श्रम होईना.

दिवसान-दिवस adv  for days together. दिवसोडी. दिस्सोडी. सोडनास्क भरून दिवस. uis दिवसान-दिवस अम्च घरच॑ समोरल॑ /सोमोरल॑ बागाला येत होतते माकडाच गुंप एक वारापसून कां आल नाही म्हणून विचारताना कळ्ळ॑, कॉरपरेशनाच माकड धरणार लोके तला अग्गीन धरींगून गेले म्हणून.  

दिवसाला adv  per day. प्रति दिवसाला. uis पोट बर॑ नाहीस्क असताना डोक्टर मला ओखदाच /औषधाच मात्रा लिव्हून देऊन, दिवसाला एक मात्रा दोन वाराला गिळाला म्हणट्ले.

दिवसास्क adv  days without a break. दिवस सोडनास्क. दिवसोडि. दिसोडी. uis दिवसास्क॑ एक घंटे योगाभ्यास केलतर आंगा्लीन मनालीन फार चोखोट म्हणून सांगतात.

दिवसां adv  every day. प्रति दिवस. दिवसास्क. uis अम्च घरच॑ बंडी पुसाला दिवसां येत होतते पोर एक दिवस मला विचारनास्क बंडी काढींगून कोठकी फिराला गेला.

दिवसां adv  by day. in the day time. uis दिवसां कराच काम तेम्हाच करूनटाकाम, रात्रीला म्हणून ढकळताने.

दिवसोडि adv  every day. दिवस सोडनास्क. प्रति दिवसीन. दिसोडी. uis (1) अम्च घरांत जेवताना दिवसोडि तळलते पापड अस्त. (2) अम्च घरांत आलतर काहितरीन मिळेल म्हणून कळींगून तो म्हातारा भीकारी दिवसोडि येत अस्तो.

दिवसों दिवस adv  (on a) day-by-day (basis). एक-एक दिवसास्क. uis दिवसोंदिवसी सामानाच मोल वाढत असामळे केलते कामाला तम्हा-तम्हा धर्मा घेणार कामवालांना त्यंच कुठुंब सांभाळणे /चालिवणे फार कष्ट झालाहे. 

दिवा n  lamp. उजाडाकरतां लावाच दिवा. uis संध्याकाळी सूर्य अस्तमन होयाच पुढे देवघरांत दिवा लावून एक दोन श्लोक सांगाला अम्च अम्मा शिकिवलते दंडक अत्त पर्यंतीन अम्ही सोडलों नाही. 

दिवा n  light. उजाड. uis दिवा अस्ताना, म्हणजे, सूर्यास्तमन होयाच पुढे जाऊन येणे म्हणजे जा. अंधारांत मात्र पर्तून येनोको.    

दिवाकर n  Sun, the maker of the day. सूर्य. दिनकर. uis दिवाकर अणी दिनकर हे दोन नावाचीन अर्थ एकच.   

दिवान n  prime minister of a kingdom. एक राज्याच प्रधानमंत्री /मुख्य अधिकारी ;  दिवाण in sm. uis मझ आजाच आजा त्रावनकोर संस्थानांत दिवान म्हणून होते.  

दिवाल n   bankruptcy. रीणांत बुडलते. दिवाळी झालते. uis असाच चोखट काम सोडूनटाकून बिसिनसांत उतरून पूरा बंडवाळीन हाळ करून अत्ता दिवाल होऊन बसलाहे तो.   

दिवा लावणे vt  to light a lamp. to put on a light switch. समी लावणे. दिवा घालणे. uis दिवा लावलांपिरी सुईं /सूंईं दोरा ओवताने, फडकी शिवताने अस सांगणे आहे.

दिवाळी n  a Hindu festival of lights. दीपावळी. हिंदू धर्मा आचरण कराच दिवाच उत्सव. uis दिवाळी उत्सवाला उडिवाच /सोडाच /लावाच पटाकी पोणावांटाहीं तमिल-नाडूंतल॑ सिवकाशी पट्णांत करतात.  

दिवाळी n  bankruptcy. रीणांत बुडलते अवस्था. uis अमेरिकाच अत्तच॑ प्रेसिडेन्ट तीन-चार दपा दिवाळीला अर्जी देलते मनुष म्हणून सांगतात.

दिव्य adj  divine. दिव्य. uis हिंदू धर्म आचरण करणार लोके तुळसी झाड दिव्य झाड म्हणून सांगतात.

दिव्यदृष्टी n  divine vision. श्रेष्ठज्ञानामळे पुढे होयाच कळणे. ज्ञानदृष्टी. uis त्यंच दरिद्रपणांतून सुटालस कायतरीन सहाय मिळल म्हणून कुचेला श्रीक्रिष्णाला जाऊन पाह्यलेतरीन देवाला पाह्यलते संतोषांत तेनी काहीं विचारल नाही. पण कुचेलाच आग्रह श्रीक्रिष्णला त्यंच दिव्यदृष्टीमळे कळ्ळ॑.        

  

दिव्यदृष्टी n  occult power of seeing future events. मंत्र-तंत्र प्रयोग करून संपादलते ज्ञानदृष्टी. uis त्यांस दिव्यदृष्टी आहे म्हणून लोकांस भें दाखिवून स्वाधीनांत ठिवाच  कपट-सन्यासीलोके अम्च देशांत भरूनदन आहेत.         

दिव्यशक्ती n  supernatural power. दिव्यशक्ती. uis श्री राघवेन्द्रस्वामी त्यंच दिव्यशक्ती भरून लोकांस दाखिवलाहेत. ह्यांत ईस्ट-इंद्या कंपनीच सर तॉमस मंन्रो यांस दर्शन देलते विषय मद्रास फोर्ट सेन्ट जोर्जा इकडल॑ गज़ेटांत प्रसिद्ध झालते अम्हास कळेल.

दिव्यज्ञान n  divine knowledge. दिव्यज्ञान. uis स्वामी विवेकानंदाच बाल्यकाळ नाव नरेंद्रनाथ दत्ता म्हणून होत॑ अणी तेनी रामक्रिष्ण परमहंसाला पह्यिलंदा मिळतानाच रामक्रिष्णाला त्यंच दिव्यज्ञानामळे कळून गेले, हे पोर एक थोर महान होईल म्हणून.  

दिशा n cardinal direction. दिक्. uis भारताच दक्षिण दिशांत कन्याकुमारी पसून अन्टार्टिका भूखंड पर्यंतीन हंदु महासागरांत कोंण्त द्वीपीन नाही. 

दिसणे vi  to be visible. दृष्टीला पडणे. डोळेवाटी पाह्याला होणे. uis दोन दिवसापसून असाच वांबाळामळे उद्याच सूर्य ग्रहण दिसणे संशयेच.  

दिसून-दिसनास्क adj  (seemingly) unseen. (seemingly) undetected. लप्पून-चुपून. प्रत्यक्ष दिसनास्क. कोणालीन दाखिवनास्क. uis ते पोर अण्खी पोरी दिसून-दिसनास्क मिळत आहेत वाटते. कारण, वराडाच गोष्ट काढलतर तो सांगतो "बापा, मला वर वाचाम. अत्ता काहीं अवसर नाही. दो-तीन वर्षा नंतर पाव्हुमणे".

दिंड n  pith of a plant. झाडाच फांटाच आंत असाच पंढ्र रंगाच वस्तू. uis केळीच झाडाच आंतल भागाच दिंडांत भरून तंतू असाकरतां ते डयबीटीसाला उदंड चोखोट म्हणतात. Note. तंतू is नार in Tamil. 

दिंडा n  a narrow gateway. एक ल्हान दार. uis अंगणांत असाच तुळसी ब्रिन्दावनांत अम्च अम्मा पूजा करताना अम्ही लेंकरे दिंडाच बाजूच अडभिंताच व॑र बसून ते पाह्त असुवों. (1) Note. usually referred to a gateway to the अंगण in the house. (2) अडभिंत is parapet.

दिंडा fig  an expression for an uncouth person. एक हिरवट मनुष. uis मझ बाप वरडतीl, "हळ्ळु पाव्हून काढींगून जा, तू काहीं दिंडा न्हो".

दीड adj  one and a half. देड. एकाच वर अर्ध ; दीड in sm. uis दुकानाला जाऊन दीड किलो साखरेहीं अडीच किलो तांदूळीन घेईंगून येरे म्हणून तला सांगून पाठिवलतर, अडीच किलो साखरेईं दीड किलो  तांदूळीन आणून ठिवलाहे ! 

दीडशें n  one hundred and fifty. शंभराच व॑र पन्नास. uis दीडशें वर्षाच पुढे ब्रिटीष ईस्ट इंद्या कंपनीचीन मुगळ सेनांचीन मध्ये बक्सरांत झालते युद्धांत ब्रिटीष सेना झिंतून उत्तर भारत पूरा त्यंच स्वाधीनांत करींगटले.  

दीन adj  meek. humble. submissive. सौम्य. uis उजंड दीन स्वभावांत असलतर अम्ही योचना कराच कित्येक विषय साध्य होईना म्हणून आवश्याजोक्त दृढ होऊन पणीन असाम.

दीन adj  lowly. उणे स्थितीच. uis दीन स्थितींत असणारांस पाह्यलतर अम्हाला परिताप वाटेल.  

दीन adj  poor. needy. दरिद्र. uis कुचेल ब्राह्मण सुधामा, त्यंच सहपाठी-मित्र श्री क्रिष्णाला पाह्याला जाताना दीन अवस्थांत होते, पण परतून येताना धन-धान्य भरलते त्यंच घर पाव्हून त्यांस आश्चर्य झाल॑.          

दीप n  lamp. दिवा. uis देऊळाच उत्सवाच समय पूरा गोपुरीन दीपाच उजाडांत झळकत अस्त.

दीपस्तंभ n  a tall poll mounted with lamps in a temple. देऊळात असाच एक दिवाच उंच खांब. uis भारताच दक्षिणाकडे असाच देऊळांत अग्गीन गर्भगृहाच समोर /सोमोर दीपस्तंभ असेल.

दीपस्तंभ n  lighthouse. समुद्राच बाजू उंच असाच बांधणींतल॑ दिवाच व्यवस्था. uis समुद्राच कांठशी असाच दीपस्तंभाच फिराच दिवा उजंड दूर नावांत असणारांस दिसेल.  

दीपावळी n  Hindu festival of lights. दिवाळी. हिंदू धर्माच एक सण. uis दीपावळीच समय पट्टाकि सोडताना लेकरे फार जागृतान असाम, नाहीतर त्यंच डोळेलाकी आंगालाकी रॉकट लागून घाव होईल. 

दीपोत्सव n  festive decorations of oil lamps in a temple. देऊळांत तेलाच दिवा लावून कराच उत्सव. uis अनंतशयन देवस्थानांत प्रति सहा वर्ष चालिवाच दीपोत्सवाच वेळी पूरा देऊळीन लक्ष दीपांत अलंकार करतील.  

दीर्घ adj  long. लांब. uis ऊराच एक्स-रे काढताना दीर्घ श्वास काढून नंखर वेळ (म्हणजे एक्स-रे काढापर्यंतीन) श्वास धरींग्यून असाला सांगतील.  Note. in space or time.  

दीर्घ adj  long note. दीर्घस्वर. लांब स्वर. गुरू. ह्रस्वाच विरुद्ध स्वर. uis "अ", हे ह्रस्व स्वर आहे अणी "आ", हे दीर्घ स्वर आहे.

दीर्घदृष्टी n  far-sight. पुढे भविष्यांत होयाच विषीन योचना कराला होयाच बुद्धी. uis दीर्घदृष्टी असणार अनेक महर्षीच विषीन अम्च हिंदू इतिहासांत आहे.

दीर्घश्वास n  deep breaths. दीर्घाच श्वास. uis मनाला फार तंटा होत असलतर डोळे झांकींकून तीन चार दीर्घश्वास काढलतर ते अपाप शांत होईल.  

दीर्घस्वर n  a long vowel. दीर्घ होवून उच्चार कराच स्वर. uis "अ", हे ह्रस्व स्वर आहे अणी "आ", हे दीर्घस्वर आहे.

दीर्घायुष n  long life. longevity. दीर्घ राह्याच आयुष. लांब वांचून असणार. uis भूलोकांत सगळ्यांच पक्षा दीर्घायुष असाच समुदाय जपानांतल ओकिनावा द्वीपांत राहतात. 

दीक्षा n  formal initiation into sanyasa. सन्यास आश्रम आरंभ करणे. uis श्री राघवेंद्रस्वामीच दीक्षा तंजाऊरांत वडवारु नदीच कांठशी असाच मठांत इसवी 1625 वर्षी त्यंच गुरु श्री सिधींद्रतीर्थ हेनी करिवले. 

दीक्षित n  one who has been initiated into a religious way of life. धर्म संप्रदाय आचरण करणार मनुष. uis दीक्षित म्हणजे धर्म संप्रदाय आचरण करणार मनुष म्हणून आहे तरीन ते नुस्त एक अडनावास्क ठीवींगणार पणीन आहेत.    

दुकान n  shop. वाणीच स्थापना. व्यापर कराच खोली. uis बंगळूरांत अम्च घरांतून पांच निमिष दूरांतेच अम्हाला काय-काय पह्जेकी, ते अग्गीन विकाच भरून दुकान आहे.

दुकानदार n  shopkeeper. दुकानवाला. uis संपाकाला पह्जेते विध-विध सामग्री अग्गीन एक कागदांत लिव्हून घरच॑ मागेपटीस असाच दाळ-तांदूळाच दुकानाला पाठिवून देलतर, दहा पंध्रा निमिषांत ते अग्गीन एक पोराकडे दुकानदार पाठिवूनटाकतील.

दुकानबीद n  market street. market place. दुकानांच बीद. वाणींच दुकान असाच ठिकाण. uis ल्हान-ल्हान पटणांत असास्क॑ बंगळूरांत अम्च॑ घराच बाजू दुकानबीद म्हणून नाहीतरीन, अम्हाला आवश्य असाच सगळीन मिळाच भरून दुकान जवळच आहे.      

दुकानवाला n  shopkeeper. वाणी. दुकानदार. uis भाजीपालाच व्यापार बरोर होतनाही म्हणून, ते बिसिनस राह्ते करून एक ल्हान होटल आरंभ कराला ते दुकानवाला निश्चय करला.

दुख n  sadness. संकट. uis सोमालिया देशाच ल्हान लेंकरे भूकांत मराच पाह्ताना अम्हास फार दुख होत॑.

दुख n  pain. वेदना. uis एकदपा मी ल्हान असताना पांयेच बोटांत झालते घाव पिकून उदंड दुख झाल॑ म्हणून तीन चार दिवस तरपडून गेलों.  

दुखणे vi  to pain. वेदना होणे. uis डोस्केंत सैनस सूळ असणार लोके दुखणे सोसाला होईनास्क तरपडून जातील.  

दुखिवणे vt  to inflict pain. वेदना आणिवणे. uis ते दुष्ट पोराला बीदीच कुत्रेला धोंडा भिरकावून दुखिवणे म्हण्जे कायकी एक संतोष येत॑ /वाटते. 

दुखिवणे vt  to cause mental anguish. दुसरेंला मनाच संकट आणिवणे. uis दुसरेंच मन्न दुखिवास्क अम्ही काहीन करताने.

दुपट्टा n  a cloth worn around the shoulder by ladies and girls. बायके अणी पोरीलोके खांदाच वरून नेसून घालाच कापड. शेला. शल्या (Kannada). uis मोटरसैकलाच मागल॑ सीटांत बसून जातम्हा ते पोरीच दुपट्टा मागल॑ चक्रांत गुंडाळून खाले पडली. देवाच दया्न थोर आफत काहीं झाल नाही. 

दुपारा n  noon. after noon. बारा वाजल॑ नंतर पसून सध्याकाळाच पुढेच वेळ. uis दुपारा दोन बडिवताना येतों म्हणून सांगून तो येऊन पावताना संध्याकाळी सहा झाल॑. 

दुप्पट adj  double as much. दुगुणा. uis बस्साच टिकटाच मोल दुप्पट करले म्हणून विरोध कक्षीच लोके थोर गलाटा करून सहा बस जळिवूनटाकले.

दुभाषी n  translator. interpreter. एक भाषाच बोली वेगळ॑ भाषाला भाषांतर करणार. uis जुने काळांत एक भाषांतून अण्कीएक भाषाला भाषांतर कराच काम दुभाषी लोक करत होते, पण अत्तच कंप्यूटर युगांत तत्समय अनेक भाषांत भाषांतर कराच व्यवस्था आहे. Note. from दु (two) and भाषा (language), meaning one who speaks two languages   

दुरदृष्ट n  bad luck. misfortune. दुर्भाग्य. uis खेळांत हरलतर ते अम्च दुरदृष्टामळे म्हणून सांगनास्क, हरलत्याला काय काय कारण असूया /होत॑ म्हणून बरोर परिशोधना करणेच चोखट /चोखोट.    

दुरभिमान n  false pride. दुरहंकार. uis दुरभिमान असणार लोकांस अम्ही त्यंच चोखोटाकरतां काहीं उपदेश देलतर पणीन ते अवगणना करूम्हणे म्हणून वाटेल. 

दुरवस्था n  misfortune. दुर्भाग्याच स्थिती. uis दारिद्राच दुरवस्थांतून चुकाला कायतरीन वाट मिळल म्हणून गाढ विश्वास ठीवींगून कुचेला त्यंच बाल्यकाळ मित्र श्रीक्रिष्णाला पाह्याला गेले.

दुराग्रह n  evil desire. ओंगळ /वंगळ आग्रह. uis दुराग्रहाच उदाहरण पाह्मे म्हणजे दुर्योदना पांडवांच बरोर कस वागला म्हणून पाह्यलतर पुरे.

दुराचार n  bad conduct. ओंगळ /वंगळ वागणे. uis सैरंध्रीच वेषांत विराट राजाच राजवाडांत राह्त होतते द्रौपदीच बरोर दुराचार करलतेमळे कीचकाला भीमसेना वध करले. 

दुराशा n  evil desire. दुष्ट आशा. uis भारताच स्वाधीनांत असाच कश्मीर त्यंच स्वाधीनांत करुया म्हणाच पाकिस्थानाच दुराशा कद्दीन सार्थक होईना. 

दुरुद्देश n  wrong intention. ओंगळ उद्देश. वंगळ उद्देश. uis दुरुद्देश ठीवींगून अम्ही काय कराला गेलतरीन एक दिवस तज परिणाम अम्हाला अनुभव करामते पडेलच पडेल॑. 

दुरुपदेश n  evil advice. ओंगळ /वंगळ उपदेश. uis अम्च चोखोट त्यंच मनांत आहे म्हणून लटक सांगून दुरुपदेश देणारांचकडून कित्ती दूर असतोंकी तेवढीन अम्हाला चोखोट. 

दुरुपयोग n  improper usage. ओंगळ /वंगळ उपयोग. uis अम्हाला विसंबींग्यून असणारांच चोखोटपण दुरुपयोग कद्दीन करतानेच करताने.

दुर्ग n  fort. किल्ला. कोटे (Tamil). गड. कोट uis मुगळ साम्राज्याच बरोर युद्ध कराला म्हणून छत्रपती शिवाजी हेनी सह्याद्रि पर्वताच कित्येक डोंगूराच व॑र दुर्ग बांधले. Note. the word कोट, though a genuine Marathi word is rarely used.   

दुर्गंध n  stench. घाण वास. uis पाऊसाळाच महिने आरंभ होयाच पुढे पटणांत असाच मोरी अग्गीन बरोर शुद्ध करनातर, नंतर थोर पाऊस येताना परसाकडेच अणी तसेच, वेगळ॑ घाणक॑ पाणी हे अग्गीन मिळून गाम पूरा दुर्गंध पसरेल.   

दुर्गुण n  vice. दुष्ट गुण. दुष्ट स्वभाव. uis त्यंच लेंकीला नवरा हुडुकताना पीखोर, नशाच स्वाधीनांत असणार असलते दुर्गुण असाच पोर मिळताने म्हणून भरून नवसींगटले. 

दुर्घटना n  mishap. आपत्त. आफत. अपघात. uis हे जवळ तीन चार रेल दुर्घटना झाल म्हणून केंद्र रेल मंत्री त्यंच त्यागपत्र देले.

दुर्दशा n  misfortune. दुरवस्था. uis एक काळांत ते घरचे राजास्क होते. अत्ता त्यंच दुरदशा, जेवाला पणीन कष्टी भोगतात. 

दुर्बल adj  weak. infirm. शक्ति नाहीते. uis अठ्रावां शतकांत ब्रिटीष ईस्ट इंद्या कंपनी अम्च देशाला येताना मुगल साम्राज्य दुर्बल स्थितींत होत-ते-करतां पूरा भारत लोक्कुरेच त्यंच स्वाधीनांत कराला झाल॑. 

दुर्बुद्धी n  evil thoughts. ओंगळ /वंगळ विचार. uis देवाच स्मरण केम्हाहीं अम्च मनांत असलतर आवश्य नाहीते दुर्बुद्धीला तिकडे ठिकाण मिळना.

दुर्भाग्य n  ill-luck. misfortune. भाग्य नाहीस्क असणे. दुरदृष्ट. uis निष्फल झालते काम अम्च दुर्भाग्यामळे झाले म्हणून सांगाच पक्षा भविष्यांत जाजागृतांत असणे चोखोट /चोखट. .

दुर्लक्षण n  ill-omen. ओंगळ /वंगळ लक्षण. uis घर सोडून बाह्येर उतरताना काळ॑ मांद्र अडवे आलतर ते एक दुर्लक्षण म्हणून सांगणार लोके आहेत.

दुष्ट adj  wicked. ओंगळ. वंगळ. uis वेगळ लेंकरांस पाह्यलतर चुमटणे, केंस धरून ओढणे /होढणे, धोंडा भिरकावणे असलते चेष्टा अग्गीन करत होता म्हणून कोण्त मायेहीं ते दुष्ट पोराच बरोर खेळाला त्यंच लेंकरांला सोडत होत नाही.   

दुष्टबुद्धी n  evil mindedness. दुष्ट स्वभाव. uis दुष्टबुद्धीच लोकांच बरोर सहवास ठीवींगट्लतर अम्ही पणीन तसलते मनुषेच म्हणून लोके म्हणींगतील.

दुष्टपण n  wickedness. ओंगळ /वंगळ स्वभाव ;  दुष्टपणा in sm. uis लेंकरे वाढताना त्यंच स्वभावांत कायतरीन दुष्टपणाच लक्षण दिसलकी-नाही समेच /सवेच ते बरोर करणे थोरळेंच जवाबदारी आहे.

दुष्परिणाम n  adverse effect. ओंगळ /वंगळ परिणाम. uis सूर्यग्रहण की चंद्रग्रहण की येताना संपाक करलते पदार्थाच भांडीच व॑र ग्रहणाच दुष्परिणाम येताने म्हणून दर्भाच चूर घालणे आहे.  

दुसर॑ adj  an alternate one. another one. a second one. वेगळ॑. अण्की एक ; दुसरा in sm. uis आज पाष्टे दुकानांतून आणलते पुस्तकांत दहा पंध्रा पान होत नाही म्हणून समेच पर्तून जाऊन दुसर॑ एक पुस्तक घेईंग्यून आलों.  

दुसर॑ adj  second in number etc. दुसर॑ संख्याच ; दुसरा in sm. uis सिनिमा टिकट घ्याला ओठाकलते /होठाकलते क्यूंत कौन्टरांतून दुसर॑ असणारेच मझ लोंक.

दुसरंदा adv  a second time. once again. दुसर॑ वेळी. दुसरंदफा. दुसरंदपा. पुन्हा ; दुसर्यांदा in sm. uis मी सांगाच बरोर ऐकून घे, दुसरंदा सांगना.

दुस्तेपार n  early morning. dawn. अरुणोदि. uis शेती-जमीनांत काम करणार कुणबी, नांगरणार असलतेनी अग्गीन दुस्तपारीच कामाला जमीनांत उतरतील.

दूत n  emissary. envoy. प्रतिनिधि. uis रामायणांत युद्ध आरंभ होयाच पुढे बालीच लोंक अंगदाला श्रीराम रावणाकडे त्यंच दूत म्हणून पाठिवले. 

दूध n  milk. क्षीर. uis म्हैशीच दूधाच पक्षा गाईच दूध आंगाला चोखोट म्हणून ल्हान लेंकरांस ते देणे आहे. 

दूधकेळे n  custard apple. सीताफळ. uis जास्ती पिकलते दूधकेळेच चिप्पा इकड॑-तिकड॑ फुटून असते म्हणून खायाच पुढे ते बरोर धुवांव / धुवाम.   

दूधपेढा n  a sweet preparation made of condensed milk. दूधांतूं केलते एक गुळ्चीट पदार्थ. uis धारवाड पटणांत मिळाच दूधपेढा "मिश्रा पेढा" भरून दुकानवाले करून विकाकरतां हेजांत कोण्त असली कोण्त नकली म्हणून कळींगणे कष्ट झालाहे.  

दूधभोंपळा n  bottle gourd. शोरेकाई (Tamil). uis चपातीच बरोर खायाला दूधभोंपळाच कोफ़्ता-करी बेष असेल.

दूधवाला n  milkman. दूध विकणार. गवळी. uis दिवसोडि अम्च घरांत दूध घालाच दूधवालाला अम्ही वारा-वार इषोब करून पैसे देऊनटाकतों. 

दूर adv  afar. दूर. uis बंगळूरांतून हैदराबाद किती दूर आहे ?  

दूरदृष्टी n  foresight. पुढे होयाच कळणे. भविष्य दृष्टी. uis कोण्ततरीन एक प्रकल्प हाती काढलतर ते कस पुढे प्रयोजन होईल म्हणून कळींगाच दूरदृष्टी असलतरेच ते काम सार्थक होईल॑.

दूरून adv  from far. दूर असून. दूरसून. दूर ठामी कडून. uis एक घंटेच आंत मला येऊन पाह्तो म्हण्टला तरीन उदंड दूरून येमतेमळे बरोरल॑ वेळेला येईलकी नाहीकी म्हणून मला संदेह आहे. 

दृढ adj  firm. घट्टि. uis एक निर्णय काढला नंतर दृढ होऊन ते पालन करणे मुख्य.

दृश्य n  that which is visible. दिसाच. uis प्रकृति सौदर्य भरून असाच बाली द्वीपांत एक एक दृश्यहीं फार मनोहर आहे.

दृष्टांत n  example. उदाहरण. uis धर्म अणी सत्य कस पालन कराच, हेला एक दृष्टांत पह्जे म्हणजे युधिष्टिराच जीवन पाह्यलतर पुरे.  

दृष्टी n  sight. डोळेवाटी दिसणे. uis पाष्टे उठलकी-नाही देवघरांत देवाच दृष्टी डोळेला पडणे चोखोट.  

दृष्टी काढणे vt  to remove evil eye through the ritual. ओवाळून दृष्टी परिहार करणे. uis लोकांच दृष्टी लागून वंगळ /ओंगळ परिणाम होईनास्क असाला ल्हान लेंकरांस तम्हा-तम्हा दृष्टी काढणे आहे.

   

दृष्टी परिहार fig  an object (usually ugly looking) used as a preventive for evil eye. दृष्टी लागनास्क असाला ठिवाच एक विकार रूप. uis कित्येकदन घर नव होऊन बांधलांपिरी एक विकार विग्रहाला दृष्टी परिहारास्क घरच॑ व॑र ठिवणे आहे.

दृष्टी परिहार fig  a person or a thing which looks ugly. विकार रूपाच मनुष नाहीतर वस्तू. uis सिनिमांत मुख्य नायकाच बरोर दृष्टी परिहारास्क एक विनोद नटाला खाणींत कित्येकदपा मिळिवणे आहे.  

दृष्टी लागणे vi  to be afflicted with evil eye. अपशकुन लागणे. uis अम्च नातूच पह्यिलच उजलादिवसाला अग्गिदनांसीन बलावून बेष पार्टी करले. नंतर आंग बर नाहीस्क झालत्यामळे तला दृष्टी लागलतेमळेच म्हणून मझ लेंक म्हणत होती.

दृष्टी लावणे vt  to apply a black mark (usually on the cheek of a child) as a preventive for evil eye. दृष्टी लागनास्क असाला (ल्हान लेंकरांच) गाळांत काळ॑ डाग लावणे. uis ते लेंकराच गाळांत दृष्टी लावाला म्हणून एक माकडाच तोंड ओढून /होढून ठिवलते पाव्हून मला हांसू आल॑.

       

देखणे vt  to see. प्हाणे.

देखना n  not seen. vanished. डोळेला दिसनास्क होणे. uis मध्य मध्य अम्च घराला येत होत ते लंगडा भीकारी थोडक दिवसा पसून देखना. कोठ गेला की. 

देट n  stem or stalk by which the fruit or flower hangs from the plant. पंडु अथवा फूलाच देंठ. देठ. uis फणस झाडांतून कापून तीन चार दिवस झालका नाहीका म्हणून कळाम म्हणजे तज देट पाह्यलतर पुरे. तीन चार दिवस झालाहे म्हणजे देट वाळून असेल.

देठ n  stem or stalk by which the fruit or flower hangs from the plant. पंडु अथवा फूलाच देंठ. देट. uis झाडांतून फणस कापून समेच /सवेच देठाच व॑र कागद गुंडाळून बांधून ठिवनातर तजांतून पंढ्र रंगाच चिकटाच रस थेंबून थेंबून पडेल.  

देड adj  one and a half. दीड. एकाच वर अर्ध ; दीड in sm. uis अम्ही दिवसोडी देड लिटर गाईच दूध घेतों.

देणगी n  a reward or a gift to one who has rendered a service or any gratification. सेवा नाही, उपयोगाच काम केलत्यांस द्याच आहेर. uis जुने काळांत, म्हणजे अम्च आजा, पणजाच काळांत घरच काम कराला भरून कामवालेहीं कामवालीहीं होते. त्यांस महिना महिने धर्मा द्याच बद्दिल देणगी देत होते.  

देणे vt  to give. देवूनठाकणे. अर्पणा करणे. uis कोणाला तरीन, दान द्याच असलतर मन्न उघडून पूरा संतोषांन देणेच चोखोट. 

देणे-घेणे n  financial dealings. पैसाच व्यवहार. uis ते भाऊ-भावंडे /भाऊंडे मध्ये कायकी मनस्थाप झालाहे वाटत॑. अत्ता त्यंच मध्ये देणे-घेणे काहीन नाही.

देम n  dew. देंव. हीमामळे होयाच पाणीच ल्हान ल्हान बूंद ; दव/दंव in sm. uis अरुणोदी सूर्य उदय होयाच पुढे जमीनांतून देम व॑र येयाच वेळ उदंड हिंस असेल.

देम्हाळा n  misty conditions. देमाच वातावरण. देंव्हाळा. uis देम्हाळाच /देव्हाळाच काळांत पाष्टे पाष्टे हिर्व /हिरव॑ गवताच व॑र चपली नाहीस्क चालाला बेष असेल.  

देर n  husband's younger brother. दाल्लाच धकटा भाऊ ; दीर in sm. uis मझ बहिणीला दोन देर आहेत्यांत एकले बंगळूरांतीन अण्कीएकले अमेरिकांतीन आहेत.

देव n  God. भगवान. uis हंदू धर्माच प्रकार कोण्त देवाला प्रार्थना करलतरीन ते अग्गीन एकच देवाला जाऊन पावते. 

देवकार्य n  activities connected with worship of God. देव निष्टा. uis मझ सासरा /ससरा पाष्टे देवकार्य करले विना वेगळ॑ काहीनेच करनात.  

देवघर n  a room in a house where Gods are worshipped. पूजाच खोली. uis देवघर नीट लक्षण होऊन असलतर घर पणीन लक्षण होऊन असेल.

देवता n  Goddess. देवी. uis केरळ संस्थानांत भरून ठिकाणी, प्रत्येक होऊन ग्राम प्रदेशांत देवतांच देऊळ पाह्याला मिळेल. Note. normally a lesser god. 

देवदारु n  a species of coniferous Pine tree. सूंईंच आकारांत असाच पानाच वृक्ष. uis हिमालया पर्वाताच खालच॑ प्रदेशांत देवदारू वृक्ष भारून पाह्याला मिळेल. 

देवदारु n  Cedar, a type of coniferous tree. uis देवदारू वृक्षाच पान हातांत चेंचरलतर चोखोट /चोखट वासाच द्रव्य सुटेल. 

देवदासी n  a temple dancer. देऊळांत नृत्य कराच कुलांतल॑ /कुलाच स्त्री. uis सरकाराच नियम प्रकार देवदासी संप्रदाय राह्ते करलाहे तरीन अत्तापणीन कर्नाटकाच कित्येक जिल्लांत हे अनाचार संप्रदाय प्रचारांत आहे.  

देव दिसणे fig  to be driven to one's wits end. पुढे काय करालीन सुचनास्क होणे. uis बंगळूरांत कोण्तहीं सरकार ऑफीसांत जाऊन अम्च काम कराम /करांव म्हणजीनीं लांच देऊनेच सराम /सरांव अणी अम्च काम संपजोरी देव दिसूनजाईल. 

देव दिंड collo  religious inclinations. देव भक्तीच स्वभाव. uis देव दिंड भरून असाच एक ब्राह्मण कुटुंबाच पोरी एक तुर्कडा पोराच बरोर पळूनगेली म्हणून मी हे जवळ ऐकलों.

देवनागरी n  name of Sanskrit script. संस्कृत लिपीच नाव. uis देव अणी नागरी हे दोन शब्द मिळून देवनागरी झाल॑.

देवपूजा n  worship of God by a householder. गृहस्थ कराच देवाच पूजा. uis मध्व संप्रदायाप्रकार देवपूजा करताना साळिग्राम अभिषेक करणे आहे.

देवप्रतिष्टा n  consecration of God's idol. प्राणप्रतिष्टा. विग्रहांत देवाला आवहन करून प्रतिष्टा कराच. uis वेलूर पटणांत असाच जलकंडेशर देऊळांत असाच शिवलिंगाला तुर्कडांच आक्रमाच वेळी बाहेर /बाह्येर काढून भिरकवले अणी सुमार चारशें वर्ष ते देऊळांत पूजा झाल नाही. नंतर इसई 1981 मार्च महिना सोळा तारीखला जलकंडेशराच शिवलिंग पुन्हा देऊळाच आंत देवप्रतिष्टा करले.  

देवभक्ती n  devotion to God. देवाच व॑र दाखिवाच भक्ती. uis वेगळ॑ कोण्त नाहीतरीन परवा नाही, पण देवभक्ती असलतर॑ पुरे म्हणून मझ आजी केम्हीन सांगतील.

देवलोक n  heaven. स्वर्ग. uis देवलोकांत तज स्थानाला वेगळ॑ कोणतरीन येतीलका म्हणून देवेंद्राला केम्हाहीं भें होत॑.

देवसमाराधना n  a religious rite performed before a wedding or thread ceremony. वराड, मुंज हेज बरोर जोडलते एक पद्धती. uis पोणावांटादनीन देवसमाराधना घरांतेच करूनटाकून वराड अथवा मुंज छत्रांत करतात.

देवस्थान n  temple. देवुळ. देवालय. मंदिर. uis अत्ता अग्गीन अमेरिकांत हिंदू देवस्थान भरून ठिकाणी आलत्यामळे अम्च धार्मिक कार्यक्रम कायतरीन तिकडे करिवाला थोडकीन प्रयास नाही. Note. देवुळ is written as देऊळ in SM.

देवालय n  temple. देऊळ. देवस्थान. मंदिर. uis जीन धर्म आचरण कराच लोकांच देवालयांतपणीन अम्च॑ हिंदू देवांच विग्रह अस्त॑, पण ते नुस्त उपदेवतांत स्थानांत अस्त.

देवी n  Goddess. स्त्री शक्ती देवी. देवता. uis बादामींत असाच बनशंकरी देवीच अम्च कुलदेवता.  

देवी n  small pox. वसूरी. uis एकदपा देवी आलत्यांस पुन्हा अण्कीएक दपा येईना.

देवुडा n  God. देव. uis अरे देवुडा ! तू अस करशील म्हणून मझ मनांत थोडक पणीन होत नाही. Note. normally used as an exclamation corresponding to "Oh my God!".

देवुळ n  temple. देवस्थान ; देऊळ in SM. uis अम्च घराच जवळ वेंकटरमणाच, गणपतीच, आंजनेयाच, श्रीरामाच, ईश्वराच अस पांच देवुळ एकच (एकेच) बीदींत एकाच बाजु एक आहे.  

देवून-ठिवलते fig  said of a person or a thing marked for good tidings or of good fortune etc. भाग्याच अनुग्रह असणे (अस अर्थ). uis तो एक देवून ठिवलते मनुष म्हणून सांगुया. कां म्हण्जे, तीन दपा काम गेलतरीन, समेच तला तीन नव-नव काम मिळ्ले ! Note. of Tamil origin (कुडुत्तु-वैततु). 

देश n  country, nation. राज्य. uis अम्च देश स्वतंत्र होऊन सत्तर वर्ष झाल॑.

देशद्रोह n  treason. देशाला कराच द्रोह. uis अम्च देशाच वायुसेनाच शेवटल॑ अध्यक्षाच व॑र देशद्रोहाच आरोपाच केस अत्ता होत आहे.

देशद्रोही adj  traitor. देशाला द्रोह करणार. uis शेवटीच मुगल साम्राट बहदूर शाह ज़फर यांस 1857च स्वातंत्र्य समराच नंतर देशद्रोही म्हणून आरोप घालून देशभ्रष्ट करूनटाकले.  

देशभक्त adj  patriotic. देशाच वर अभिमान असणे. uis तमिल कवी सुब्रमण्य भारती एक थोर देशभक्ट होते.

देशभक्ती n  patriotism. देशाच वर असाच स्नेह. uis तमिल कवी सुब्रमण्य भारती लिव्हलते देशभक्ती कविता अग्गीन आज पणीन उदंड लोकप्रीय आहे.

देशस्थ n  a sub-cast of Tanjore-Maharastrian Brahmins hailing originally from Desh region in Maharashtra. महाराष्ट्राच देश प्रांतांतून आलते तंजावूर-महाराष्ट्र ब्रह्मणांच एक उप-वर्ग. uis महाराष्ट्रांत मुख्य होऊन दोन विध ब्राह्मण आहेत, समुद्राच कांठ प्रदेशांत राह्याच कोकणस्थ अणी देश प्रदेशांत राह्याच देशस्थ. 

देशस्था adj  a person belonging to the desastha sub-cast of Tanjore Maharashtrians. देशस्था उप-वर्गांतल॑ तंजावूर-महाराष्ट्र ब्रह्मण. uis तंजाऊराच मराठालोक पणीन तेनी देशस्थ आहेत म्हणून सांगींगतात.

  

देशाचार n  customs and manners of a province. एक प्रांतात आचरण कराच पद्धती. uis भारतांत अनेक प्रांत आहे अणी एक एक प्रांतांतीन त्यंच त्यंच देशाचार अस्त.

देशाभिमान n  patriotism. देशाच व॑र दाखिवाच अभिमान. uis स्वंत देशाच व॑र देशाभिमान नाहीते मनुष, स्वता तज व॑रेच अभिमान नाहीते मनुष म्हणूनेच सांगाम /सांगांव.

देशाभिमानी n  a patriot. देशभक्ती असणार. uis भारताच स्वातंत्र समराच वेळी देशभक्ती आधार करून सुब्रमण्य भारती तमिलांत भरून कविता लिव्हले. तेनी एक श्रेष्ट देशाभिमानी होते. 

देशी adj  relating specifically to a country. indigenous to a country. एक देशाला संबंध झालते. uis भारताच अणु-आयुधाच (ॲटम-बॉबाच) मागे देशी "टेक्नोलजि" आहे म्हणून ऐकताना अम्हाला फार गौरवीं अभिमानीं वाटते. 

  

देशी  adj  native to a country. home-grown. indigenous. देशाच आंतेच झालते /वाढलते. एक प्रदेशाला मिळालते. uis गेल पन्नास, शंभर वर्षापसून अलोपती चिकित्सा प्रसिद्ध झालाहे तरीन, कित्येक रोगांला अमचेच देशी पद्धतांतच म्हण्जे, आयुर्वेद वैद्यांकड गेलतरेच बोरोर होईल.

देशी  adj  ethnic. एक प्रत्येक देशाच संस्काराला जोडलते. uis वर्षा-वर्षी अम्ही अमेरिकांत अम्च लोंकाच घराला जाणे आहे. तिकडे वेगळ॑ सौकर्य तेवढीन आहेतरीन सणाला पह्जते सामग्री सगळीन देशी दुकानांत विना वेगळ॑ कोठीन मिळना.

 

देह n  body. आंग. uis समुद्र वलांडून लंकापुरीला जायाच पुढे हनुमंत त्यंच देह फार मोठ करींगट्ले. 

देंठ n  stem or stalk by which the fruit or flower hangs from the plant. पंडु अथवा फूलाच देठ. देट. uis बिब्बाच फल म्हणून अम्हाला वाटच, खर होऊन तज देंठ आहे.

देंव n  dew. देम. हीमामळे होयाच पाणीच ल्हान ल्हान बूंद ; दव/दंव in sm. uis अरुणोदी सूर्य उदय होयाच पुढे जमीनांतून देंव व॑र येयाच वेळ उदंड हिंस असेल.

देंव्हाळा n  misty conditions. देमाच वातावरण. देम्हाळा. uis देंव्हाळाच दिवसांत अष्टपादाच जाळींत भरून हिंवांच /हिमाच बूंद पडलसाच पाव्हूया. Note. अष्टपाद, spider 

दैवाधीन n  God's grace. देवाच अधीन. देवाच अनुग्रह. uis मझ बाईल तिज अत्या अणी मावशी यंच बरोर नैमिशारण्याला जाऊन पर्तून बंगळूरला येताना नागपूर स्टेशनांत ट्रेनांतून उतरून कायकी घेत असताना ट्रेन दिडीरशी निघल॑. ट्रेनांत वेघाला म्हणून कित्ती वेगान पळून पणीन तिला कवाडाच कांब धरून आंत वेघाला झाल नाही. नंतर दैवाधीन, कोणकी तिज हात धरून तसेच उचलून बंडीच आंत ओढून /होढून घाटले.    

दोघीन adj  both people. दोघे दनीं. दोन लोकेईं. uis सिनिमाला जाऊयाका म्हणून मी ते दोघ्यांसीन विचारताना, पह्यिले येत नही म्हणून सांगून, नंतर दोघीन येतों म्हणट्ले ! 

 

दोघे adj  two people. दोन दन (दण). दोन जन (जण) ; दोघेजण in sm. uis स्कूटरांत नियमाच प्रकार दोघे बसूया म्हणून असलतरीन, भरूनदपा तिघे बसून जायाच मी पाह्यलाहें. Note. (1) expressions like दोघे, तिघे, चौघे are used only in relation to humans. (2) दोघेदन, तिघेदन and चौघेदन are the correct expressions and not दोन दन, तीन दन and चार दन. 

दोड्की n  ridge gourd. एक रीताच भाजी-पाला ; दोडका in sm. uis दोड्कींत विध-विध पदार्थ करतात तरीन मला दोड्कीच चट्णीच फार अवडाच.

दोण्णे n  a small cup usually made of dried leaf, used in olden days for serving a liquidy side dish like kheer etc. दोण. डोणा. जुने काळांत खीर वगैरा वाढाला वाळलते पानांत केलते एक ल्हान वाटी. uis खीर, गुलाबजामून, ऐस-क्रीम वगैरा दोण्णेंत देणे आहे. अत्तलीकडे "प्लास्टिक" दोण्णे पणीन उपयोग होत आहे. Note. (1) from Kannada. (2) दोण is the प्राकृत form of द्रोण, which in Samsrkth means 'a tub'.

दोन n  two. एकाच नंतरल॑ संख्या. uis स्वातंत्राच नंतर॑ ब्रिटीश-इंद्या भारत अणी पाकिस्थान अस॑ दोन वेगळ॑ वेगळ॑ देश झाल॑. 

दोनशे n  two hundred. शंभर गुणा दोन. uis मराठांच तंजाऊर राज इसई 1675 पसून 1855 पर्यंत होत॑, म्हणजे, सुमार दोनशे वर्ष होत॑.

दोन्हीं adj  (including) both of them. दोन्हीं ; दोन्ही in sm. uis भारताच राष्ट्रगीत अणी बंग्ळादेशाच राष्ट्रगीत, हे दोन्हीं रबींद्रनाथ ठागोर हेनीच लिव्हलते. Note. used in relation to items and non-humans. When people are involved the word is दोघीं. 

दोरली n  a veriety of greenish thorny brinjal, used in ritually pure cooking. दोर्ली. सोवळेच /सौळेच संपाकाला येयाच एक विधाच वांगी. हिरव॑ /हिर्व रंग अणी तज पर्कोराच /परकोराच व॑र कांटा असाच वांगी. uis मी दोरलीच वांगी पाव्हून उदंड वर्ष झाल॑. 

दोरा n  thread. दोरी. uis पतंग उडिवाला गोंदीन पूड करलते अर्साहीं मिळिवलते मांजा दोरा वापरणे आहे.  

दोरा n  a type of amulet made of thread worn after performing certain poojas by Hindus. कित्येक पूजा झालव॑र हातांत बांधाच दोराच कांकण. uis अनंतवृताच पूजा करला नंतर हातांत तंबड रंगाच दोरा बांधणे आहे.  

दोरी n  thread. दोरा. uis डोळे बरोर दिसनाते लोकांस सूंईंत दोरी ओवून काढून कापड शिवाला प्रयास अस्त. 

दोर्ली n  a veriety of greenish thorny brinjal, used in ritually pure cooking. दोरली. सोवळेच /सौळेच संपाकांत येयाच एक विधाच वांगी. हिरव॑ /हिर्व रंग अणी तज पर्कोराच /परकोराच व॑र कांटा असाच वांगी. uis दोर्ली अत्ता जस्ती मिळतनाहीतरीन, सोवळेला याच वादिराजगुल्ला म्हणून मंगळूरांतांतून याच अण्कीएक विधाच वांगी मिळते. 

दोष n  sin. पाप. uis अनावश्य होऊन दुसरेंस आरोप करलतर अम्झाला दोष येईल.

दोष n blemish. imperfection. उणीवता. uis ते पोरीच जातकांत कायकी दोष असाम /असांव. तज बरोर कोण्त पोराच जातकीन मिळून येत नाही.

दोषारोप n  false accusation. लटके आरोप. uis अनावश्य होऊन दुसरेंच व॑र दोषारोप सांगट्लतर अम्झाला पाप मिळेल.

दोषी adj  guilty. दोष केलत्याला आरोप झालता. uis दोषी म्हणून मृत्युदंड मिळ्लते ते मनुष एक निरपराधी म्हणून नंतर कळ्ळ॑.  

दौडिवणे vt  to chase away. भरड पळिवणे. दवडिवणे. uis लंगडा म्हणून लटक॑ सांगून देऊळाच समोर /सोमोर भीकमागत होतत्याला गावांच लोके तिकडून दौडिवूनटाकले.

दौडिवणे vt  to drive a vehicle etc. भंडी वगैरा पळिवणे. uis बंडी बेष दौडिवाला कळल म्हणून सांगून अम्च घराला ड्रैवराच कामाला आलत्याला बंडी पळिवाच लैसन्स पणीन नाही म्हणून कळ्ळ-की-नाही बेष हाक्कामारून /शिवा देवून पर्तून पाठिवूनटाकलों.      

द्रव n  juice. रस. द्रव्य. uis द्राक्षेच द्रव थोड दिवस तसेच ठिवलतर  अंबट होऊन दारू सार्ख होऊनजाईल.

द्रव n  sap. कापलते वनस्पतींतून गळाच रस. uis कित्येक वनस्पतीच द्रव अम्च आंगाला लागलतर जळून फोड /व्रण येईल.

द्रव adj  liquidy. द्रवरूपाच पदार्थ. uis मेर्कुरी (पारा) एक धातू आहे तरीन, ते द्रव रूपांत अस्त.       

द्राक्षे n  grapes. एक गुळ्चीट फळ॑ ;  द्राक्ष in sm. uis बीं नाहीते द्राक्षे बज़ारांत भरून आलांपिरी बीं असाच द्राक्षेच व्यापार फार उणे झालाहे.

द्राक्षे n  khismis. वाळलत॑ द्राक्षे. uis देवपूजाच वेळी नेवेद्याला /नैवेद्याला वेगळ॑ पंडू असलतरीन नसलतरीन नित्य अम्ही द्राक्षे ठिवतों. 

द्रोह n  treachery. विश्वास तोडणे. uis भारताच इतिहासांत शत्रूंच बरोर मिळींगून स्वंत देशाला द्रोह करलते भरून खाणी आहे. 

द्रोही adj  treacherous (person). द्रोह करणार. uis राम-रावण युद्ध आरंभ होयाच पुढे रावणाला सोडून श्रीरामाकडे आलते विभीषणा एक द्रोही होता म्हणून कित्येकदन सांगतात. 

द्वादशी n  twelfth day of each lunar fortnight. प्रत्येक पक्षांतल बारावां दिवस. uis "द्वा" म्हणजे दोन अणी "दशी" म्हणजे दहावां, अस द्वादशी म्हणजे बारावां म्हणून अर्थ. 

द्वापरयुग n  the third of the four yugas. चार युगांत तिसर॑ युग. uis कुरुक्षेत्र युद्धाच नौवां दिवस द्वापरयुग संपल॑ म्हणून महाभारतांत आहे.

द्वार n  hole. डोबुर. uis अम्च समोरल /सोमोरल॑ घरच॑ मांदर केम्हाहीं त्यंच बाह्येरच कवाडाच खाले असाच द्वार पाह्त बसलसेल, कां म्हणजे मध्य-मध्ये तजांतून उंदीर बाह्येर येईल म्हणून !

द्वार n  an orifice. a two way hole. द्वार. uis तोड की, लोलक की घालनास्क उजंड /उदंड दिवस तसेच सोडलतर कानाच टोंचलते द्वार झांकूनजाईल.

द्वार n  entrance. दार. आंत वेघाच वाट. uis जुने काळांत युद्धाच समय शत्रूसैन्याच हत्ती सुलुभान आंत वेघनास्क असाला किल्लाच द्वार वंकडे-तिंकडे करून बांधत होते. 

द्वारपालक n  one who guards the gate. प्रवेश द्वार रक्षा करणार. uis जुने काळांत थोर-थोर लोकांच घराच बाह्येर द्वारपालक होत. अत्ता तज बद्दिल "सेक्यूरिटी गॅर्ड्स" बसलसतात. 

द्वारपालक n stone carved statues positioned as door-keepers in a temple. क्षेत्रपालक. देऊळाच आंत प्रवेश कराच वाट रक्षा कराला म्हणून वाटेच दोन बाजूकडीन / पटीसीन असाच शिलारूपी विग्रह. uis वैकुंठांत महाविष्णूच द्वारपालक म्हणून होतते जय-विजयांच शिलारूप विष्णूच देऊळांत पाह्याला मिळेल. 

द्विज n  twice-born. दोनदा जन्म झालते. uis पह्यिले मायाच गर्भांतून जन्म होऊन, नंतर यज्ञोपवीत /जानव धारण करला व॑र मनुष्य समुदायाला हितकार्य कराला म्हणून दुसरंदा जन्म घेणार, हे आहे द्विज गोष्टाच अर्थ. 

द्वितीया n  second day of each lunar fortnight. प्रत्येक पक्षांतल॑ दुसर दिवस. uis कस तृतीयाला "तीज" म्हणून सांगतों की तस द्वितीयाला "दूज" म्हणून सांगतात. 

द्वीप n  island. भोंताले चारपटीसीन पाणी असाच एक स्थल. uis भूलोकांतल॑ सगळ्याचीन पक्षा मोठ द्वीप मडगास्कर आफ्रिका भूखंडाच पूर्व भागांत आहे.  

द्वैत n  the doctrine of dualism. देव अणी ब्रम्हांड हे दोनीन वेगळ॑-वेगळ॑ म्हणून विश्वास कराच तत्वज्ञान. uis द्वैत संप्रदाय आरंभ करलते श्री मध्वाचार्याच जन्म इसवी 1238 वर्ष उडुपीच जवळ पाजकांत झाल॑. Note. the philosophy of dualism was founded by Shri. Madhwacharya.